Εκπαιδευτικό περιεχόμενο
Αυτή η εκπαιδευτική ενότητα βοηθά τους μελλοντικούς Πολιτιστικούς Πρεσβευτές Τρίτης Ηλικίας να σχεδιάζουν, να προσαρμόσουν και να συντονίσουν απλές δραστηριότητες που βασίζονται στις πέντε αισθήσεις σε μουσεία, γκαλερί και άλλους πολιτιστικούς χώρους. Αναδεικνύει πώς τα αισθητηριακά ερεθίσματα, οι ανοιχτές ερωτήσεις και ο συντονισμός εμπνευσμένος από το TimeSlips μπορούν να καλλιεργήσουν την περιέργεια, τη βαθιά παρατήρηση, τη φαντασία και τη συμμετοχή, χαρίζοντας σε όλους μια κοινή πολιτιστική εμπειρία, χωρίς να χρειάζονται προηγούμενες γνώσεις τέχνης.
Η ενότητα είναι πρακτική και έχει σχεδιαστεί για ενήλικες ηλικίας 55+ ετών, εκπαιδευτές ενηλίκων που εργάζονται με άτομα τρίτης ηλικίας και εκπαιδευτικούς μουσείων ή γκαλερί που θέλουν να κάνουν την πολιτιστική μάθηση πιο ενεργή, φιλόξενη, συμπεριληπτική και ουσιαστική.
● Η κατανόηση του πώς η ενεργοποίηση των αισθήσεων μπορεί να κάνει τις μουσειακές επισκέψεις πιο ζωντανές και ουσιαστικές για τους μεγαλύτερους ανθρώπους.
● Η αναγνώριση του πώς οι συνδέσεις με την όραση, την ακοή, την αφή, την όσφρηση και τη γεύση μπορούν να αξιοποιηθούν με ασφάλεια, φροντίδα και σεβασμό.
● Η εκμάθηση επιλογής και προετοιμασίας απλών, αισθητηριακών ερεθισμάτων γύρω από έργα τέχνης και πολιτιστικά αντικείμενα.
● Η εξάσκηση σε ανοιχτές ερωτήσεις βασισμένες στις αισθήσεις, με την υιοθέτηση αρχών του TimeSlips, όπως η φαντασία, η πλήρης αποδοχή και η συμμετοχή χωρίς πίεση.
● Ο σχεδιασμός σύντομων δραστηριοτήτων των πέντε αισθήσεων, έτοιμων να υποστηριχθούν ή να συντονιστούν συνεργατικά από τους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές Τρίτης Ηλικίας
Αποτελέσματα βασισμένα στη γνώση | Πρακτικές δεξιότητες |
● Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να εξηγήσουν τη διαφορά μεταξύ παθητικής παρατήρησης και αισθητηριακής εμπλοκής και την αξία της για τους εκπαιδευόμενους τρίτης ηλικίας.
| ● Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να επιλέξουν και να προετοιμάσουν κατάλληλα αισθητηριακά ερεθίσματα και υλικά για ένα έργο τέχνης, ένα αντικείμενο ή έναν πολιτιστικό χώρο. |
● Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να περιγράψουν πώς οι πέντε αισθήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα, έμμεσα ή με φαντασία σε πολιτιστικές δραστηριότητες.
| ● Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να δημιουργήσουν ανοιχτές αισθητηριακές ερωτήσεις που ενσωματώνουν επιλεγμένες αρχές εμπνευσμένες από το TimeSlips. |
● Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να εξηγήσουν πώς οι ανοιχτές ερωτήσεις, η φαντασία, η αποδοχή και η συμμετοχή χωρίς τον φόβο του λάθους μπορούν να μειώσουν την πίεση και να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή | ● Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να σχεδιάσουν και να προσαρμόσουν μια σύντομη δραστηριότητα βασισμένη στις πέντε αισθήσεις, συμπεριλαμβάνοντας διαφορετικούς τρόπους συμμετοχής και ένα μικρό κοινό αποτέλεσμα. |
● Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να αναγνωρίσουν ζητήματα ασφάλειας, άνεσης, προσωπικών ορίων και προσβασιμότητας σε δραστηριότητες που βασίζονται στις αισθήσεις. | ● Οι συμμετέχοντες μπορούν να απαντήσουν στους συμμετέχοντες με υποστηρικτικό, μη επικριτικό τρόπο και να συλλέξουν εντυπώσεις μετά τη δραστηριότητα. |
● Σεβασμός στις διαφορετικές απαντήσεις: οι συμμετέχοντες μπορεί να παρατηρήσουν, να φανταστούν και να συνδεθούν με τα πολιτιστικά αντικείμενα με διαφορετικούς τρόπους.
● Ενθάρρυνση χωρίς πίεση:οι συμμετέχοντες μπορούν να μιλήσουν, να γράψουν, να δείξουν, να διαλέξουν μια κάρτα, να ακούσουν ή να αποφασίσουν να μην απαντήσουν.
● Περιέργεια αντί για εξειδικευμένες γνώσεις: η αισθητηριακή εμπλοκή δίνει αξία στην παρατήρηση και τη φαντασία, και όχι στις σωστές γνώσεις ιστορίας και τέχνης.
● Αποδοχή και υποστηρικτική διευκόλυνση: οι σκέψεις και οι ιδέες αναγνωρίζονται χωρίς διορθώσεις, ενώ επιτρέπεται σε διαφορετικές απόψεις να συνυπάρχουν.
● Προσαρμοστικότητα και προσεκτικά όρια:οι δραστηριότητες προσαρμόζονται στην άνεση, στις ικανότητες και στην ενέργεια των συμμετεχόντων, παραμένοντας πολιτιστικές και εκπαιδευτικές και όχι θεραπευτικές ή διαγνωστικές.
Τα μουσεία και οι γκαλερί γίνονται αντιληπτά συχνά κυρίως μέσω της θέασης. Οι επισκέπτες καλούνται να παρατηρήσουν πίνακες ζωγραφικής, γλυπτά, φωτογραφίες, ιστορικά αντικείμενα, την αρχιτεκτονική ή τους εκθεσιακούς χώρους. Για ορισμένα άτομα τρίτης ηλικίας, αυτό μπορεί να είναι ευχάριστο. Για άλλους, μπορεί να φαίνεται παθητικό, κουραστικό ή σποθσρρυντικό, ειδικά αν πιστεύουν ότι χρειάζονται ειδικές γνώσεις για να κατανοήσουν αυτό που βλέπουν.
Η ενεργοποίηση των αισθήσεων ανοίγει έναν εναλλακτικό δρόμο επικοινωνίας. Προσκαλεί τους ανθρώπους να παρατηρήσουν χρώματα, σχήματα, υφές, ήχους, χώρους, μνήμες, αρώματα, γεύσεις και σωματικές αισθήσεις που συνδέονται με την πολιτιστική εμπειρία. Ο στόχος δεν είναι να αγγίξουν τα αυθεντικά μουσειακά αντικείμενα ή να αναλύσουν επίσημα την τέχνη. Ο στόχος είναι να ανοίξουν περισσότερα μονοπάτια για την προσοχή, την ουσιαστική σύνδεση και τη συμμετοχή όλων.
Οι πέντε αισθήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα ή έμμεσα. Για παράδειγμα, οι συμμετέχοντες μπορούν να κοιτάξουν την υφή μιας ζωγραφισμένης επιφάνειας, να ακούσουν το ηχοτοπίο μιας γκαλερί, να κρατήσουν ένα αντικείμενο ασφαλούς χειρισμού, να μυρίσουν μια μικρή κάρτα αρώματος που συνδέεται με μια ιστορική περίοδο ή να φανταστούν τη γεύση ενός γεύματος που απεικονίζεται σε έναν πίνακα. Αυτά τα μικρά αισθητηριακά ανοίγματα μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα τρίτης ηλικίας να αισθανθούν ότι τους επιτρέπεται να ανταποκριθούν προσωπικά και δημιουργικά.
Οι πολυαισθητηριακές μουσειακές πρακτικές μπορούν να συνδυάζουν την οπτική παρατήρηση με τον ήχο, την οσμή, τον ασφαλή χειρισμό υλικών και τους ευφάνταστους αισθητηριακούς συσχετισμούς (Ucar, 2015; D’Andrea et al., 2022).
Η ενότητα αυτή αξιοποιεί επίσης βασικές αρχές του TimeSlips, όπως η ανοιχτή πρόσκληση, η φαντασία, η πλήρης αποδοχή και η συμμετοχή χωρίς το άγχος της αποτυχίας. Μέσα στον χώρο του μουσείου ή της γκαλερί, οι αρχές αυτές προσφέρουν ένα ασφαλές πλαίσιο για την αισθητηριακή εξερεύνηση, ενθαρρύνοντας τους ανθρώπους να εκφραστούν ελεύθερα, χωρίς την πίεση να θυμηθούν ιστορικά στοιχεία ή να βρουν μια «μία και μοναδική» σωστή ερμηνεία.
Η προσέγγιση αυτή εμπνέεται από τις πρακτικές του TimeSlips, οι οποίες αντικαθιστούν την πίεση της απομνημόνευσης με ευκαιρίες για φαντασία και ελεύθερη έκφραση μπροστά σε ανοιχτά ερεθίσματα. (TimeSlips Creative Storytelling, 2019).
Οι μελλοντικοί Πολιτιστικοί Πρεσβευτές μπορούν να αξιοποιήσουν αυτά τα εργαλεία για να στηρίξουν τους συνομηλίκους τους στις επισκέψεις, βοηθώντας τις ομάδες να κάνουν μια παύση, να παρατηρήσουν σε βάθος, να εκφραστούν ελεύθερα και να δημιουργήσουν από κοινού σύντομες πολιτιστικές δραστηριότητες που αποπνέουν ζεστασιά, σεβασμό και προσβασιμότητα για όλους.
Βασική ιδέα της εκπαιδευτικής ενότητας
Οι πέντε αισθήσεις προσφέρουν το σημείο εισόδου. Ο ανοιχτός συντονισμός, εμπνευσμένος από το TimeSlips, παρέχει το πλαίσιο συμμετοχής. Μαζί, βοηθούν τα άτομα τρίτης ηλικίας να μετακινηθούν από το «Δεν γνωρίζω αρκετά» στο «Μπορώ να παρατηρήσω, να φανταστώ και να συμμετάσχω».
Αυτή η ενότητα σχετίζεται με... | Αυτή η ενότητα δεν σχετίζεται με... |
Απλές δραστηριότητες με τις αισθήσεις σε χώρους πολιτισμού. | Επίσημες διαλέξεις ιστορίας της τέχνης. |
Ερωτήσεις ανοιχτού τύπου και προσωπικές απαντήσεις. | Έλεγχος για το αν οι απαντήσεις είναι σωστές. |
Προτάσεις και δραστηριότητες γύρω από τις πέντε αισθήσεις. | Πλήρεις έλεγχους προσβασιμότητας μουσείων. |
Αρχές του TimeSlips για συμμετοχή χωρίς το άγχος της αποτυχίας. | Επίσημη πιστοποίηση ή θεραπεία TimeSlips. |
Πρακτικές δραστηριότητες για Ανώτερους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές. | Κλινική θεραπεία μέσω αναμνήσεων ή ψυχολογική υποστήριξη. |
Η παρατήρηση είναι σημαντική στα μουσεία και τις γκαλερί, αλλά αποτελεί μόνο ένα μέρος της εμπειρίας. Ένας επισκέπτης μπορεί να κοιτάξει ένα αντικείμενο, αλλά επίσης να αισθανθεί τον χώρο γύρω του, να ακούσει τους ήχους της αίθουσας, να φανταστεί την υφή του υλικού, να θυμηθεί ένα παρόμοιο αντικείμενο από το σπίτι ή να νιώσει μια διάθεση που δημιουργείται από το φως, το χρώμα και την κλίμακα.
Για τους εκπαιδευόμενους τρίτης ηλικίας, η επαφή με τις αισθήσεις είναι ιδιαίτερα πολύτιμη γιατί προσφέρει έναν τρόπο συμμετοχής που δεν απαιτεί ειδικό λεξιλόγιο ή γνώσεις. Ένας συμμετέχων μπορεί απλά να πει: «Αυτό το χρώμα μου φαίνεται ζεστό», «Ο χώρος εδώ ακούγεται ήρεμος» ή «Αυτό το αντικείμενο μου θυμίζει την κουζίνα της γιαγιάς μου». Τέτοιες τοποθετήσεις αποτελούν από μόνες τους ουσιαστική πολιτιστική εμπειρία και μάθηση, ακόμα κι αν δεν βασίζονται σε μια τυπική, επίσημη ανάλυση τέχνης.
Η έρευνα σχετικά με τα μουσειακά προγράμματα που απευθύνονται σε άτομα τρίτης ηλικίας δείχνει ότι οι προσβάσιμες, δημιουργικές και βασισμένες σε αντικείμενα δραστηριότητες μπορούν να υποστηρίξουν τη συμμετοχή, τη μάθηση, την κοινωνική αλληλεπίδραση και την ψυχολογική ευημερία. (Todd et al., 2017; Thomson et al., 2018).
Επίσκεψη με επίκεντρο την παρατήρηση | Επίσκεψη αισθητηριακής εμπλοκής |
Ο ξεναγός ή ο εκπαιδευτικός εξηγεί τις πληροφορίες. | Η ομάδα καλείται να παρατηρήσει, να αισθανθεί και να ανταποκριθεί. |
Οι συμμετέχοντες μπορεί να αισθάνονται ότι χρειάζονται σωστές γνώσεις. | Οι συμμετέχοντες μπορούν να μοιραστούν τις σκέψεις τους μέσω της εμπειρίας και της αντίληψης. |
Το κύριο ερώτημα είναι: «Τι σημαίνει αυτό το έργο τέχνης;» | Το κύριο ερώτημα είναι: «Τι παρατηρείτε, νιώθετε, ακούτε, φαντάζεστε ή συσχετίζετε;» |
Η οπτική προσοχή κυριαρχεί. | Περισσότερες από μία αισθήσεις μπορούν να υποστηρίξουν την προσοχή και τη μνήμη. |
Μερικοί συμμετέχοντες ενδέχεται να παραμείνουν σιωπηλοί. | Περισσότεροι συμμετέχοντες μπορούν να συμμετάσχουν μέσω απλών ερεθισμάτων. |
Οι μελέτες γύρω από την επαφή με τα αντικείμενα δείχνουν, επίσης, ότι ο συνδυασμός της όρασης, της αφής και του λόγου βοηθά τα άτομα τρίτης ηλικίας να μάθουν, να βελτιώσουν τη διάθεσή τους και να συνδεθούν με την ομάδα, ενισχύοντας την αίσθηση του ανήκειν. (D’Andrea et al., 2022).
Οι Πολιτιστικοί Πρεσβευτές δεν έχουν σκοπό να αντικαταστήσουν τους μουσειακούς παιδαγωγούς. Η αξία τους είναι διαφορετική. Μπορούν να βοηθήσουν τους συνομηλίκους τους να αισθανθούν οικεία, να απολαύσουν την επίσκεψη χωρίς βιασύνη, να παρατηρήσουν μικρές λεπτομέρειες και να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή με έναν φυσικό, διακριτικό τρόπο. Οι αρχές αυτές βασίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές του προγράμματος «Museums on Prescription» για τη δουλειά με άτομα τρίτης ηλικίας στα μουσεία(Veall et al., 2017).
Μια αισθητηριακή προσέγγιση παρέχει στους Πρεσβευτές πρακτικά εργαλεία που είναι εύκολα στην εκμάθηση και στην προσαρμογή.
• Μπορούν να κάνουν απλές αισθητηριακές ερωτήσεις ενώ στέκονται κοντά σε ένα αντικείμενο.
•Μπορούν να προετοιμάσουν μικρά υλικά αφής ή κάρτες υπενθύμισης σε συνεργασία με το προσωπικό του μουσείου.
• Μπορούν να υποστηρίξουν τους πιο ήσυχους συμμετέχοντες προσφέροντας διάφορους τρόπους ανταπόκρισης.
• Μπορούν να βοηθήσουν την ομάδα να συνδέσει τα εκθέματα με τις εμπειρίες της ζωής τους, χωρίς ποτέ να πιέζουν κανέναν να μοιραστεί προσωπικές του στιγμές.
Βασική αρχή για επισκέπτες τρίτης ηλικίας
Ξεκινήστε με την παρατήρηση, όχι με την εξήγηση.Μια απλή, αισθητηριακή επαφή με το αντικείμενο αρκεί για να ανοίξει την πόρτα στην αυτοπεποίθηση, στη συζήτηση και στην περιέργεια.
Μικρό παράδειγμα
Αντί να ξεκινήσει λέγοντας: «Αυτός ο πίνακας ανήκει στην ιμπρεσιονιστική περίοδο», ο συντονιστής μπορεί να ξεκινήσει με το εξής: «Ποιο είναι το πρώτο χρώμα που παρατηρούν τα μάτια σας;» ή «Αν αυτή η εικόνα είχε ήχο, θα ήταν ήσυχος ή δυνατός;» Μετά από μερικές απαντήσεις, μπορούν να προστεθούν πληροφορίες σταδιακά.
Αυτή η ενότητα παρουσιάζει πέντε σημεία αισθητηριακής πρόσβασης και εξηγεί πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια και φαντασία σε μουσεία και γκαλερί.
Κάθε αίσθηση μπορεί να προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο σύνδεσης με ένα έργο τέχνης, ένα αντικείμενο ή έναν πολιτιστικό χώρο. Μια δραστηριότητα δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει και τις πέντε αισθήσεις. Μία σαφής αισθητηριακή εστίαση είναι συχνά αρκετή.
Αίσθηση | Πιθανά ερεθίσματα για μουσεία/γκαλερί
|
Όραση | Χρώμα, φως, σκιά, σχήμα, κλίμακα, κίνηση, λεπτομέρεια, αντίθεση, έκφραση προσώπου και σύνθεση.
|
Ήχος | Το πραγματικό ηχητικό τοπίο της αίθουσας, οι ήχοι που ζωντανεύουν φανταστικά μέσα από ένα έργο, ο ρυθμός, η σιωπή, οι φωνές, η μουσική, οι ήχοι της δουλειάς ή της δημιουργίας, αλλά και οι ήχοι της φύσης.
|
Αφή | Αντικείμενα αφής, αντίγραφα, δείγματα υλικών, υφές που ζωντανεύουν στη φαντασία, χειρονομίες, η στάση του σώματος, καθώς και αναμνήσεις ή αισθήσεις ζεστασιάς, δροσιάς, βάρους ή πίεσης. |
Μυρωδιά | Ήπιες αρωματικές κάρτες, βότανα, ξύλο, σαπούνι, υφάσματα, εποχικά αρώματα και μυρωδιές που ζωντανεύουν στη φαντασία και συνδέονται με μια σκηνή, ένα αντικείμενο ή έναν τόπο.
|
Συνδέσεις που σχετίζονται με τη γεύση | Συσχετίσεις με γεύματα, μπαχαρικά, παραδοσιακά φαγητά, γιορτές, καθημερινές ρουτίνες και γεύσεις που ζωντανεύουν τη φαντασία και συνδέονται με απεικονιζόμενα τρόφιμα, χρώματα ή πολιτιστικά αντικείμενα. |
Η αισθητηριακή επαφή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι συμμετέχοντες πρέπει να ακούσουν, να αγγίξουν, να μυρίσουν ή να γευτούν κάτι στην πραγματικότητα. Στους χώρους του μουσείου, ορισμένες αισθήσεις μπορούν να ενεργοποιηθούν άμεσα, ενώ άλλες ζωντανεύουν μέσα από ασφαλή υλικά, μνήμες, συσχετισμούς ή τη φαντασία. Η διάκριση αυτή βοηθά τους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές να επιλέγουν προσεγγίσεις που έχουν νόημα, είναι πρακτικές και ταιριάζουν φυσικά στο περιβάλλον.
Οι πρακτικές που αξιοποιούν πολλές αισθήσεις στα μουσεία αποδεικνύουν πώς τα αντίγραφα, ο ήχος, η μυρωδιά και άλλα αισθητηριακά υλικά μπορούν να προσφέρουν επιπλέον τρόπους επαφής με τις συλλογές, χωρίς να χρειάζεται η γυσική επαφή με τα πρωτότυπα έργα τέχνης. (Ucar, 2015).
Εικόνα 1.: Άμεση και Έμμεση Αισθητηριακή χρήση
Πηγή: Περιεχόμενο εμπνευσμένο από τους Ucar (2015) και D’Andrea et al. (2022). οπτικό υλικό που δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Η αισθητηριακή εμπλοκή θα πρέπει πάντα να γίνεται με σεβασμό στη συλλογή, τον χώρο και τα προσωπικά όρια των συμμετεχόντων.
● Μην αγγίζετε ποτέ πρωτότυπα έργα τέχνης ή αντικείμενα συλλογής, εκτός εάν το επιτρέπει ρητά το προσωπικό του μουσείου.
● Χρησιμοποιήστε εγκεκριμένα αντίγραφα, αντικείμενα αφής ή δείγματα υλικών όταν περιλαμβάνεται η αφή.
● Αποφύγετε τα έντονα αρώματα και δίνετε πάντα τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να αρνηθούν δραστηριότητες που σχετίζονται με μυρωδιές.
● Μην χρησιμοποιείτε τρόφιμα, εκτός εάν έχουν ληφθεί υπόψη οι αλλεργίες, οι απαιτήσεις υγιεινής και οι κανονισμοί του χώρου.
● Διατηρήστε τα αισθητηριακά ερεθίσματα απλά. Πολλά ερεθίσματα ταυτόχρονα μπορεί να κουράσουν ή να μπερδέψουν.
● Προσφέρετε διαφορετικούς τρόπους συμμετοχής: οι συμμετέχοντες μπορούν να μιλήσουν, να δείξουν, να γράψουν, να διαλέξουν μια κάρτα ή απλώς να ακούσουν.
●
Οι αισθητηριακές δραστηριότητες πρέπει πάντα να ακολουθούν τους κανόνες φροντίδας των συλλογών και ασφάλειας των επισκεπτών του μουσείου ή της γκαλερί. Η καθοδήγηση για τη συνεργασία με επισκέπτες τρίτης ηλικίας δίνει επίσης έμφαση στην άνεση, την επιλογή, την καθαρή επικοινωνία και την ευελιξία στη συμμετοχή. (Veall et al., 2017).
Πρακτική συμβουλή
Μια μικρή συλλογή αισθητηριακών υλικών μπορεί να περιλαμβάνει υφάσματα, ξύλινα αντικείμενα, λείες πέτρες, αρωματικές κάρτες μέσα σε κλειστούς φακέλους, ηχητικά αποσπάσματα σε συσκευή, κάρτες με μεγάλα, ευανάγνωστα γράμματα και καθαρά μαντηλάκια. Ο εξοπλισμός αυτός χρειάζεται πάντα την έγκριση του μουσείου ή της γκαλερί πριν αξιοποιηθεί στις συναντήσεις.
Ένα αισθητηριακό ερέθισμα είναι ένα μικρό στοιχείο ή μια ερώτηση που βοηθά τους συμμετέχοντες να παρατηρήσουν και να ανταποκριθούν. Πρέπει να είναι απλό, να δείχνει σεβασμό στην εμπειρία των συμμετεχόντων και να συνδέεται με το έργο τέχνης, το αντικείμενο ή τον χώρο
Οι αρχές αυτές βασίζονται στις σύγχρονες μουσειακές πρακτικές, οι οποίες προάγουν προσβάσιμες, ανθρωποκεντρικές δράσεις που χτίζουν μια ουσιαστική γέφυρα ανάμεσα στους ανθρώπους και τις συλλογές του μουσείου. (Veall et al., 2017).
Τα καλά ερεθίσματα δεν υπερφορτώνουν την ομάδα. Ανοίγουν έναν σαφή δρόμο προς την εμπειρία.
Ερώτηση επιλογής | Τι να ψάξετε |
Είναι το ερέθισμα συνδεδεμένο με το αντικείμενο ή τον χώρο; | Το ερέθισμα πρέπει να είναι σχετικό και όχι τυχαίο. Για παράδειγμα, τα δείγματα υφασμάτων ταιριάζουν σε μια έκθεση υφαντικής. |
Είναι ασφαλές και κατάλληλο για το περιβάλλον; | Το ερέθισμα δεν πρέπει να προκαλεί φθορές σε αντικείμενα, να δημιουργεί κινδύνους αλλεργίας ή να ενοχλεί άλλους επισκέπτες. |
Είναι απλό; | Οι συμμετέχοντες πρέπει να κατανοούν τι χρειάζεται να κάνουν χωρίς μακροσκελείς οδηγίες. |
Δείχνει τον πρέποντα σεβασμό; | Θα πρέπει να αποφεύγονται ερεθίσματα που φέρνουν στη μνήμη δύσκολες στιγμές, αναπαράγουν στερεότυπα ή πιέζουν τους ανθρώπους να μοιραστούν προσωπικά τους βιώματα. |
Μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικούς συμμετέχοντες; | Οι συμμετέχωντες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ακοή, την όραση, την κινητικότητα, το επίπεδο γλώσσας, την αυτοπεποίθηση και το πολιτισμικό υπόβαθρο. |
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε 5-10 λεπτά; / Μπορεί να χωρέσει σε μια πραγματική επίσκεψη σε μουσείο; | Το ερέθισμα θα πρέπει να προσαρμόζεται ευέλικτα στον χρόνο και τις συνθήκες, ώστε να συντομεύεται αμέσως αν η ομάδα κουραστεί ή αν ο χώρος γίνει πολύ πολυσύχναστος. |
Μια σύντομη διαδικασία προετοιμασίας βοηθά τον Πολιτιστικό Πρεσβευτή να διατηρεί τη δραστηριότητα εστιασμένη, ασφαλή και διαχειρίσιμη.
Σχήμα 2: Λίστα ελέγχου άμεσης προετοιμασίας
Πηγή: Δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Τα ακόλουθα παραδείγματα δείχνουν πώς τα αισθητηριακά ερεθίσματα μπορούν να συνδεθούν με διαφορετικά είδη πολιτισμικού υλικού. Η διατύπωση μπορεί να προσαρμοστεί στην ομάδα και το περιβάλλον.
Πολιτιστικό αντικείμενο / χώρος | Έτοιμη αισθητηριακή προτροπή |
Μια ζωγραφική τοπίου | Όραση:«Βρείτε ένα χρώμα που δημιουργεί την ατμόσφαιρα.»Ήχος: «Τι θα ακούγατε αν μαπίνατε σε αυτό το μέρος;» |
Ένα κεραμικό μπολ | Επαφή:«Κοιτάξτε την επιφάνεια. Θα ήταν λεία, τραχιά, δροσερή ή ζεστή;» |
Ένα ιστορικό έκθεμα κουζίνας | Όσφρηση:«Ποια μυρωδιά θα μπορούσε να υπάρχει εδώ: καπνός, ψωμί, βότανα, σαπούνι, φρούτα;» |
Ένα ύφασμα ή μια φορεσιά | Αφή:«Ποιο δείγμα υφάσματος σας φαίνεται πιο κοντά σε αυτό που φαντάζεστε;» |
Ένας διάδρομος ή μια αίθουσα γκαλερί | Ήχος: «Πώς ακούγεται αυτός ο χώρος σήμερα; Έχει ηχώ, είναι ήρεμος, έχει κίνηση ή επικρατεί σιωπή;» |
Μια φωτογραφία από μια γιορτή | Σύνδεση που σχετίζεται με τη γεύση: «Ποιο φαγητό ή ποτό μπορεί να ανήκει σε αυτή τη στιγμή;» |
Τα παραδείγματα πρακτικής μουσειακής προσέγγισης αποδεικνύουν πώς τα ομοιώματα, οι υφές, τα αρώματα και άλλα προσβάσιμα υλικά μπορούν να υποστηρίξουν την αισθητηριακή εμπλοκή με τις μουσειακές συλλογές (Crawford, 2022).
Προετοιμασία για τη συναισθηματική ασφάλεια
Τα αισθητηριακά ερεθίσματα ενδέχεται να ξυπνήσουν προσωπικές μνήμες ή συνδέσεις (D’Andrea et al., 2022). Αυτό μπορεί να είναι μια θετική εμπειρία, αλλά χρειάζεται διακριτικότητα. Ο Πολιτιστικός Πρεσβευτής δεν πρέπει να πιέζει ποτέ για λεπτομέρειες. Ένας άνθρωπος μπορεί απλώς να πει «Αυτό μου θυμίζει το σπίτι μου» και να σταματήσει εκεί. Αυτό είναι αρκετό.
● Δεν πρέπει να ζητάτε από τους συμμετέχοντες να εξηγήσουν προσωπικές τους στιγμές αν δεν το επιθυμούν.
● Αποφεύγεται ερωτήσεις όπως «Γιατί σε λύπησε αυτό;»
● Προτιμήστε ήπιες εναλλακτικές, όπως: «Θα θέλατε να μοιραστείτε κάτι ακόμη ή να προχωρήσουμε;»
● Διατηρείστε την προσοχή της ομάδας στην πολιτιστική εμπειρία και όχι σε διαδικασίες θεραπείας.
Όριο για Πολιτιστικούς Πρεσβευτές Ένας Πολιτιστικός Πρεσβευτής μπορεί να προκαλέσει αναστοχασμό, αλλά δεν πρέπει να αναλύει συναισθήματα, να κάνει διάγνωση των αναγκών ή να παρέχει θεραπεία. Ο ασφαλέστερος ρόλος είναι να ακούει, να αναγνωρίζει και να συνεχίζει με ήπιο τρόπο. |
Οι ανοιχτές αισθητηριακές ερωτήσεις καλούν τους συμμετέχοντες να παρατηρήσουν, να φανταστούν και να μοιραστούν τις σκέψεις τους, χωρίς να απαιτούνται εξειδικευμένες γνώσεις ή μία μοναδική «σωστή» απάντηση. Η συγκεκριμένη προσέγγιση αντλεί έμπνευση από τη φιλοσοφία του TimeSlips, δίνοντας προτεραιότητα στην ελευθερία της φαντασίας αντί για το άγχος της ανάκλησης μνήμης. (TimeSlips Creative Storytelling, 2019). Είναι ιδιαίτερα ωφέλιμες για επισκέπτες τρίτης ηλικίας που ενδέχεται να νιώθουν ανασφάλεια σχετικά με το αν «καταλαβαίνουν την τέχνη» ή αν γνωρίζουν αρκετά για τα μουσεία.
Μια καλή ερώτηση ανοιχτού τύπου θα πρέπει να είναι:
● εύκολη στην κατανόηση.
● να συνδέεται με το έργο τέχνης, το αντικείμενο ή τον χώρο·
● αρκετά ευρεία ώστε να επιτρέπει διαφορετικές απαντήσεις.
● αρκετά εστιασμένη ώστε να μην μπερδεύει τους συμμετέχοντες.
● να μπορεί να απαντηθεί μέσω της παρατήρησης, της φαντασίας ή της συσχέτισης.
● να είναι δυνατόν να απαντηθεί με λόγια, χειρονομίες, κάρτες, graf;h ή σιωπή.
Κλειστή ή εξεταστική ερώτηση | Ανοιχτή αισθητηριακή ερώτηση |
«Ποια χρονιά κατασκευάστηκε αυτό το αντικείμενο;» | «Ποια λεπτομέρεια κάνει αυτό το αντικείμενο να φαίνεται παλιό, καινούργιο ή οικείο;» |
«Ποιος είναι ο ρυθμός αυτού του πίνακα;» | «Ποια χρώματα ή σχήματα τραβούν πρώτα την προσοχή σας;» |
«Ποιος είναι ο καλλιτέχνης;» | «Τι μπορεί να είχε παρατηρήσει ο καλλιτέχνης με τα μάτια, τα χέρια ή τα αυτιά του;» |
«Σε τι χρησίμευε αυτό το αντικείμενο;» | «Πώς φαντάζεστε ότι θα αισθανόσασταν κρατώντας αυτό το αντικείμενο στα χέρια σας;» |
«Είναι αυτό το έργο τέχνης χαρούμενο ή λυπημένο;» | «Τι διάθεση αναδύεται από αυτό το έργο τέχνης;» |
«Είναι αυτό το γλυπτό φτιαγμένο από πέτρα;» | «Τι υλικό σας φέρνει στο μυαλό αυτό το γλυπτό;» |
Η ερώτηση δεν πρέπει να είναι απλώς γενική. Θα πρέπει επίσης να προκαλεί την αισθητηριακή παρατήρηση ή τη φαντασία.
Αυτές οι αφετηρίες ερωτήσεων μπορούν να προσαρμοστούν σε διαφορετικά έργα τέχνης, αντικείμενα και χώρους:
Εικόνα 3: Χρήσιμες αφετηρίες ερωτήσεων
Πηγή: Περιεχόμενο εμπνευσμένο από το TimeSlips Creative Storytelling (2019). οπτικό υλικό που δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Αν η απάντηση ακούγεται επικριτική , οι συμμετέχοντες μπορεί να σωπαίνουν. Αν η απάντηση είναι επιδοκιμαστική, περισσότεροι άνθρωποι μπορεί να αισθανθούν ασφαλείς για να μοιραστούν τις σκέψεις τους. (TimeSlips Creative Storytelling, 2019).
Χρήσιμες απαντήσεις | Απαντήσεις προς αποφυγή |
«Ευχαριστώ. Θα το προσθέσω κι αυτό.» | «Όχι, δεν σημαίνει αυτό.» |
«Αυτό μας δίνει έναν άλλο τρόπο να δούμε τα πράγματα.» | «Είστε σίγουρος-η;» |
«Ας κρατήσουμε και τις δύο ιδέες.» | «Η σωστή απάντηση είναι…» |
«Παρατηρήσατε κάτι διαφορετικό.» | «Παρεξηγήσατε το έργο τέχνης.» |
«Τι άλλο θα μπορούσε να ανήκει εδώ;» | «Μόνο μία ερμηνεία είναι σωστή.» |
«Θα ήθελε κάποιος να προσθέσει κάτι σε αυτή την ιδέα;» | «Προσπαθήστε να θυμηθείτε τη σωστή απάντηση.» |
«Μπορείτε επίσης να δείξετε, να επιλέξετε μια κάρτα ή απλώς να ακούσετε.» | «Όλοι πρέπει να απαντήσουν». |
Κανόνας συμμετοχής Μια ερώτηση ανοικτού τύπου θα πρέπει να μειώνει την πίεση. Αν η ερώτηση μοιάζει με εξέταση, δεν είναι η σωστή ερώτηση. |
Η Εικόνα 4 παρουσιάζει μια απλή ακολουθία για το συντονισμό μιας σύντομης αισθητηριακής συζήτησης, ξεκινώντας με ήσυχη παρατήρηση και καταλήγοντας με μια εκφραστική και θετική επιβεβαίωση.
Σχήμα 4: Σύντομη Ακολουθία Συντονισμού
Πηγή: Δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Οι ανοιχτές αισθητηριακές ερωτήσεις αποτελούν σημαντικό σημείο εκκίνησης, αλλά μια δραστηριότητα χωρίς το άγχος της αποτυχίας περιλαμβάνει περισσότερα από το να θέσει κανείς απλώς μια καλή ερώτηση. Η επιτυχία εξαρτάται επίσης από τον τρόπο που εισάγεται η συμμετοχή, από το πώς γίνονται δεκτές οι σκέψεις των συμμετεχόντων και από το πώς οι ατομικές ιδέες συνδέονται σε ένα κοινό, ομαδικό αποτέλεσμα.
Σε αυτήν την εκπαιδευτική ενότητα, επιλεγμένες αρχές εμπνευσμένες από το TimeSlips χρησιμοποιούνται για να βοηθήσουν τους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές να δημιουργήσουν αισθητηριακές δραστηριότητες χαμηλής πίεσης, στις οποίες οι συμμετέχοντες μπορούν να παρατηρήσουν, να φανταστούν και να εκφράσουν τις απόψεις τους χωρίς να χρειάζεται να θυμηθούν γεγονότα ή να δώσουν μια σωστή ερμηνεία.
Το TimeSlips είναι μια προσέγγιση δημιουργικής συμμετοχής που δίνει προτεραιότητα στη φαντασία, την έκφραση και τη συμμετοχή, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την αναζήτηση ιστορικών ή αντικειμενικών γνώσεων (TimeSlips Creative Storytelling, 2019). Σε αυτή την ενότητα, βασικές αρχές της μεθόδου προσαρμόζονται και ενσωματώνονται σε αισθητηριακές δραστηριότητες για μουσεία και χώρους τέχνης.
Αυτές οι αρχές περιλαμβάνουν:
● ανοικτές προσκλήσεις συμμετοχής.
● Προτεραιότητα στη φαντασία αντί για την ανάκληση γνώσεων
● Αποδοχή κάθε διαφορετικής απάντησης
● Διαφορετικούς και ευέλικτους τρόπους συμμετοχής
● Σύνδεση και εξέλιξη των ιδεών των συμμετεχόντων
● επιβεβαίωση και εκτίμηση αντί για κριτική αξιολόγηση.
Μαζί, αυτές οι αρχές βοηθούν τους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές να δημιουργούν δραστηριότητες χαμηλής πίεσης στις οποίες οι συμμετέχοντες μπορούν να παρατηρούν, να φαντάζονται και να εκφράζουν τις σκέψεις τους χωρίς να χρειάζονται εξειδικευμένες γνώσεις ή μία σωστή απάντηση.
Σημαντική διευκρίνιση
Αυτό το κεφάλαιο ενσωματώνει επιλεγμένες αρχές που σχετίζονται με την προσέγγιση TimeSlips και τις προσαρμόζει σε σύντομες δραστηριότητες αισθητηριακής εμπλοκής σε μουσεία και γκαλερί. Οι δομές δραστηριοτήτων και τα παραδείγματα που παρουσιάζονται εδώ είναι προσαρμογές του MUGArtS και όχι επίσημες μορφές συνεδριών TimeSlips.
Μια ανοικτή ερώτηση από μόνη της δεν αρκεί για να διασφαλίσει ότι μια δραστηριότητα θα κυλήσει χωρίς άγχος αποτυχίας. Χρειάζεται παράλληλα ο διευκολυντής να απευθύνει μια διακριτική πρόσκληση, να αφήνει χώρο για διαφορετικούς τρόπους συμμετοχής, να επιδοκιμάζει τις σκέψεις των συμμετεχόντων και να ενώνει τις ιδέες τους σε ένα μικρό, ομαδικό αποτέλεσμα. Όλες αυτές οι αρχές εφαρμόζονται στην πράξη μέσα από την ολοκληρωμένη δομή δραστηριότητας που παρουσιάζεται στην Ενότητα 8.1.
Σε μια δραστηριότητα εμπνευσμένη από την προσέγγιση TimeSlips, ο συντονιστής κάνει περισσότερα από το να δέχεται μια απάντηση και να προχωρά παρακάτω. Όταν είναι σκόπιμο, βοηθά τους συμμετέχοντες να αναπτύξουν ή να συνδέσουν τις ιδέες τους.
Αυτό μερικές φορές περιγράφεται μέσω της αρχής του«Ναι, και…»Η φράση «Ναι, και...» αναγνωρίζεται από το TimeSlips ως βασική αρχή για την επιβεβαίωση των απαντήσεων και την υποστήριξη της περαιτέρω δημιουργικής εμπλοκής. (TimeSlips Creative Storytelling, 2021).
Ο συντονιστής δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσει αυτές ακριβώς τις λέξεις. Η αρχή αυτή σημαίνει:
αναγνώριση και αποδοχή της απάντησης.
διατήρηση της ιδέας ζωντανής στη συζήτηση.
ανοιχτή πρόσκληση για μια νέα ιδέα ή μια επιπλέον λεπτομέρεια.
Παράδειγμα
Συμμετέχων:«Ακούω μια καταιγίδα.»
Συντονιστής:«Μια καταιγίδα. Αυτό δίνει στον πίνακα μια δυνατή ατμόσφαιρα. Ποιος άλλος ήχος μπορεί να αποτελεί μέρος του;»
Ένας άλλος συμμετέχων μπορεί να προσθέσει:
«Ένα παράθυρο που κινείται στον άνεμο.»
Ο συντονιστής μπορεί στη συνέχεια να ρωτήσει:
«Αυτός ο ήχος θα σας φαινόταν κοντινός ή μακρινός;»
Αυτό βοηθά την ομάδα να δημιουργήσει ένα κοινό αισθητηριακό περιβάλλον χωρίς να αποφασίζει ποια απάντηση είναι η σωστή.
Χρήσιμοι τρόποι για να αξιοποιήσετε μια ιδέα περιλαμβάνουν:
● «Τι άλλο θα μπορούσε να ανήκει εδώ;»
● «Αυτό θα σας φαινόταν κοντά ή μακριά;»
● «Αυτός ο ήχος θα μπορούσε να είναι απαλός ή δυνατός;»
● «Έχει κανείς κάποια ιδέα που θα μπορούσε να ταιριάζει με αυτό;»
● «Ας κρατήσουμε και τις δύο πιθανότητες.»
Δεν χρειάζεται κάθε απάντηση μια συμπληρωματική ερώτηση. Η ανάπτυξη ιδεών θα πρέπει να παραμένει ήπια και φυσική.
Μια αισθητηριακή δραστηριότητα απαλλαγμένη από το άγχος αποτυχίας διατηρεί μια ξεκάθαρη δομή, ωστόσο η επιτυχία της δεν εξαρτάται ποτέ από τη μνήμη, τις εξειδικευμένες γνώσεις ή τη λεκτική ευχέρεια των συμμετεχόντων. Οι βασικές της αρχές συνοψίζονται στην Εικόνα 5.
Εικόνα 5: Αισθητηριακή Δραστηριότητα χωρίς Αποτυχίες
Πηγή: Περιεχόμενο εμπνευσμένο από το TimeSlips Creative Storytelling (2019, 2021). γράφημα υλικό που δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Επιπλέον:
● η δραστηριότητα δεν θα πρέπει να απαιτεί ονόματα, ημερομηνίες ή εξειδικευμένη ορολογία·
● οι συμμετέχοντες διατηρούν πάντα την ελευθερία να προσπεράσουν τη σειρά τους, χωρίς να χρειάζεται να δώσουν εξηγήσεις.
Για μια ολοκληρωμένη ανασκόπηση πριν από τη χρήση μιας δραστηριότητας, ανατρέξτε στη Λίστα Ποιοτικού Ελέγχου στο Εικόνα 7.
Ένας Πολιτιστικός Πρεσβευτής μπορεί να προσκαλέσει τους συμμετέχοντες να φανταστούν ήχους που συνδέονται με έναν πίνακα τοπίου ρωτώντας:
«Αν μπαίναμε μέσα σε αυτόν τον πίνακα, τι ήχο θα ακούγαμε;»
Διαφορετικές απαντήσεις, όπως άνεμος, το νερό, τα πουλιά, τα βήματα, οι φωνές ή ησιωπή, γίνονται δεκτές και καταγράφονται χωρίς διόρθωση. Η ομάδα μπορεί να οργανώσει τις ιδέες και τις σκέψεις σε έναν απλό ηχητικό χάρτη και να δημιουργήσει από κοινού έναν τίτλο. Το παράδειγμα αυτό δείχνει πώς μια ανοιχτή, αισθητηριακή ερώτηση μπορεί να οδηγήσει αβίαστα σε ένα ομαδικό αποτέλεσμα, εντελώς απαλλαγμένο από το άγχος της αποτυχίας. Μια αναλυτική περιγραφή βήμα προς βήμα περιλαμβάνεται στη Δραστηριότητα 2: Ηχητική επένδυση ενός έργου τέχνης.
Μια ποιοτική δραστηριότητα αισθητηριακής εξερεύνησης για τους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές χαρακτηρίζεται από συντομία, σαφήνεια και ευελιξία. Ο σχεδιασμός της επιτρέπει την απρόσκοπτη εφαρμογή της σε μια πραγματική επίσκεψη σε μουσείο ή χώρο τέχνης, λαμβάνοντας υπόψη τις συχνές αλλαγές στον διαθέσιμο χρόνο, τον χώρο, τη δυναμική της ομάδας και τις συνθήκες προσβασιμότητας.
Μια απλή δομή βοηθά τον Πρεσβευτή να παραμείνει συγκεντρωμένος και κάνει την δραστηριότητα πιο εύκολη για τους συμμετέχοντες. Στόχος δεν είναι να συμπεριληφθούν πολλές εργασίες, αλλά να δημιουργηθεί μια σαφής αισθητηριακή εμπειρία με φυσική αρχή, μέση και τέλος.
Στάδιο | Τι συμβαίνει
|
1. Προετοιμασία | Επιλέξτε το αντικείμενο, το χώρο ή το έργο τέχνης και εστιάστε σε μία βασική αίσθηση. Προετοιμάστε μια ερώτηση, ένα υλικό ή ένα ερέθισμα. |
2. Ήπιο άνοιγμα | Εξηγήστε ότι δεν υπάρχουν λάθος απαντήσεις και ότι ο καθένας μπορεί να συμμετέχει με τον δικό του τρόπο. |
3. Αισθητηριακή παρατήρηση | Προσκαλέστε τους συμμετέχοντες να κοιτάξουν, να ακουμπήσουν ένα δείγμα, να μυρίσουν μια κάρτα αρωμάτων ή να φανταστούν μια αισθητηριακή λεπτομέρεια. |
4. Ανοικτή απάντηση | Κάντε μία ή δύο ανοιχτές ερωτήσεις. Αποδεχτείτε τις απαντήσεις χωρίς διόρθωση. |
5. Μικρό κοινό αποτέλεσμα | Δημιουργήστε έναν τίτλο, μια λίστα λέξεων, μια ομαδική πρόταση, έναν ηχητικό χάρτη, έναν χάρτη χρωμάτων ή μια κάρτα ερεθίσματος. |
6. Κλείσιμο | Πείτε ευχαριστώ τους συμμετέχοντες και αναστοχαστείτε σύντομα για όσα παρατήρησε η ομάδα. |
Καμία ομάδα και καμία επίσκεψη σε μουσείο δεν είναι ίδια. Οι συμμετέχοντες ενδέχεται να έχουν διαφορετικά επίπεδα ενέργειας, αυτοπεποίθησης, κινητικότητας, όρασης ή ακοής, ενώ ο πολιτιστικός χώρος μπορεί να είναι πολυσύχναστος, θορυβώδης ή δύσκολος στη χρήση. Η προσαρμογή σημαίνει τροποποίηση της δραστηριότητας χωρίς να χάνεται η κύρια αισθητηριακή της εστίαση.
Κατάσταση | Πιθανή προσαρμογή |
Μερικοί συμμετέχοντες έχουν χαμηλή όραση. | Χρησιμοποιήστε λεκτική περιγραφή, εικόνες υψηλής αντίθεσης, δείγματα αφής ή ηχητικά ερεθίσματα. |
Μερικοί συμμετέχοντες έχουν προβλήματα ακοής. | Χρησιμοποιήστε κάρτες ερωτήσεων με μεγάλα γράμματα, γυρίστε το βλέμμα σας προς την ομάδα όταν μιλάτε, μειώστε τον θόρυβο του περιβάλλοντος. |
Οι συμμετέχοντες δεν μπορούν να σταθούν όρθιοι για πολύ. | Προγραμματίστε τις θέσεις καθισμάτων, επιλέξτε κοντινά αντικείμενα, χρησιμοποιήστε φορητές αναπαραγωγές ή εικόνες. |
Μερικοί συμμετέχοντες είναι ντροπαλοί. | Επιτρέψτε τη συζήτηση σε ζευγάρια, γραπτές λέξεις, το να δείχνουν με το δάχτυλο τις κάρτες ερεθισμάτων ή τη σιωπηλή παρατήρηση. |
Η ομάδα κουράζεται. | Μειώστε τον αριθμό των ερωτήσεων, κάντε ένα σύντομο διάλειμμα ή ολοκληρώστε τη δραστηριότητα με μία μόνο κοινή λέξη. |
Η γκαλερί είναι γεμάτη από κόσμο. | Μετακινηθείτε σε μια πιο ήσυχη γωνιά ή προτιμήστε μια καθαρή φωτογραφία του αντικειμένου σε έναν άνετο, καθιστικό χώρο. |
Οι παραπάνω προσαρμογές ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις καθιερωμένες συστάσεις ορθής πρακτικής, με στόχο τα μουσειακά προγράμματα να γίνονται πιο άνετα, προσβάσιμα και ουσιαστικά και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των συμμετεχόντων τρίτης ηλικίας (Veall et al., 2017).
Μια σύντομη διαδικασία σχεδιασμού μπορεί να αποτρέψει τη σύγχυση και να βοηθήσει τη δραστηριότητα να φαίνεται φυσική. Οι Πολιτιστικοί Πρεσβευτές δεν χρειάζεται να προετοιμάσουν ένα λεπτομερές σχέδιο εκπαίδευσης, αλλά θα πρέπει να γνωρίζουν τι θέλουν να προσέξουν οι συμμετέχοντες, πώς θα ενθαρρύνουν τη συμμετοχή και πώς θα ολοκληρωθεί η δραστηριότητα.
Εικόνα 6: Απλό Πρότυπο Σχεδιασμού για Πολιτιστικούς Πρεσβευτές
Πηγή: Δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Πριν από τη χρήση μιας δραστηριότητας με μια ομάδα, είναι χρήσιμο να την εξετάσετε από την οπτική γωνία του συμμετέχοντα. Μια δυναμική δραστηριότητα θα πρέπει να φαίνεται κατανοητή, ασφαλής και εφικτή, ακόμη και για κάποιον που δεν έχει συμμετάσχει ποτέ σε μουσειακή μαθησιακή δραστηριότητα.
Εικόνα 7: Λίστα ελέγχου ποιότητας πριν από τη χρήση μιας δραστηριότητας
Πηγή: Δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Ρόλος πρεσβευτή
Η αξία ενός Πολιτιστικού Πρεσβευτή Τρίτης Ηλικίας δεν βασίζεται στην εξειδικευμένη γνώση, αλλά στην ικανότητά του να κάνει την πολιτιστική εμπειρία πιο προσωπική και προσιτή. Παρατηρώντας τις ανάγκες της ομάδας, θέτοντας ξεκάθαρες ερωτήσεις και δίνοντας αξία σε κάθε διαφορετική σκέψη, ο Πρεσβευτής συμβάλλει στο να έρθουν οι συμμετέχοντες πιο κοντά στο πολιτιστικό αντικείμενο ή στον χώρο, με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και σιγουριά.
Ένας Πολιτιστικός Πρεσβευτής Τρίτης Ηλικίας δημιουργεί μια γέφυρα μεταξύ του πολιτιστικού αντικειμένου και των ατόμων στην ομάδα.
Οι μελέτες περίπτωσης και τα πρακτικά παραδείγματα που ακολουθούν αποτυπώνουν τρόπους οργάνωσης πολιτιστικών δράσεων που βασίζονται στις αισθήσεις, στα αντικείμενα, στη φαντασία και στην υποστήριξη συμμετεχόντων τρίτης ηλικίας. Λειτουργούν ως πηγή έμπνευσης για τον σχεδιασμό τοπικών δραστηριοτήτων γύρω από τις πέντε αισθήσεις, ειδικά προσαρμοσμένων για τους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές.
Μελέτη περίπτωσης 1: Η δημιουργική αφήγηση ιστοριών TimeSlips ως πηγή έμπνευσης για μια συμμετοχή απαλλαγμένη από το άγχος της αποτυχίας |
Χώρα, πόλη: Ηνωμένες Πολιτείες, Μιλγουόκι, Ουισκόνσιν |
Κάτοχος/οι πρακτικής άσκησης: TimeSlips Creative Storytelling, Inc., ιδρύθηκε από την Anne Basting,https://www.timeslips.org |
Το TimeSlips αποτελεί μια προσέγγιση δημιουργικής συμμετοχής που σχεδιάστηκε αρχικά για την υποστήριξη ατόμων τρίτης ηλικίας, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που ζουν με άνοια. Αντί να ζητά από τους συμμετέχοντες να ανακαλέσουν γεγονότα ή να βρουν τη "σωστή" απάντηση, ο συντονιστής τους προσκαλεί να αφήσουν χώρο στη φαντασία, να παρατηρήσουν και να εκφράσουν ελεύθερα τις σκέψεις τους
Μια συνάντηση ξεκινά συνήθως με μια εικόνα, ένα αντικείμενο, μια φωτογραφία ή ένα δημιουργικό ερέθισμα. Ο συντονιστής απευθύνει απλές, ανοιχτές ερωτήσεις, αφήνοντας χώρο στη φαντασία, όπως:
Τι μπορεί να συμβαίνει εδώ;
Τι ήχος θα μπορούσε να ανήκει σε αυτή τη σκηνή;
Τι μπορεί να σκέφτεται αυτό το άτομο;
Τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια;
Οι συμμετέχοντες μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα με μια λέξη, μια σύντομη φράση, μια χειρονομία, έναν ήχο ή μια σκέψη γεμάτη φαντασία. Ο συντονιστής αποδέχεται κάθε ιδέα και μπορεί να την καταγράψει ή να τη ενώσει σε ένα κοινό δημιουργικό αποτέλεσμα.
Ο κύριος στόχος δεν είναι η δημιουργία μιας "τέλειας" ιστορίας, αλλά το να αισθανθεί κάθε άτομο ότι το ακούνε, ότι συμμετέχει ενεργά και ότι συνδέεται με τους υπόλοιπους. Η προσέγγιση αυτή ενθαρρύνει τους συντονιστές να αφήσουν πίσω τους την πίεση της μνήμης και της ανάκλησης γεγονότων, στρέφοντας την προσοχή στη φαντασία, στην ελεύθερη έκφραση και στη χαρά της συλλογικής συμμετοχής. Άλλωστε, η φιλοσοφία της μεθόδου εστιάζει στην ενίσχυση της ουσιαστικής εμπλοκής, στο χτίσιμο σχέσεων, στη δημιουργική διέξοδο και του συμπεριληπτικού προγραμματισμού.
Τι μπορούν να μάθουν οι Πολιτιστικοί Πρεσβευτές από αυτήν την πρακτική:
να κάνουν ερωτήσεις που επιτρέπουν πολλές πιθανές απαντήσεις.
Να αφήνουν εντελώς στην άκρη οτιδήποτε θυμίζει τεστ μνήμης
Να δέχονται κάθε μορφή έκφρασης,είτε πρόκειται για λέξεις, χειρονομίες ή σκέψεις γεμάτες φαντασία.
Να χτίζουν πάνω στις ιδέες της ομάδας με σεβασμό, χωρίς καμία διάθεση διόρθωσης ή κριτικής.
Να εκτιμούν τη συμμετοχή περισσότερο από την ακρίβεια των γεγονότων.
Να συνθέτουν ένα μικρό, συλλογικό δημιούργημα, όπως έναν τίτλο, μια ομαδική λίστα λέξεων ή μια ζωντανή αισθητηριακή περιγραφή.
Απλό παράδειγμα:
Μια ομάδα κοιτάζει μια φωτογραφία μιας πολυσύχναστης αγοράς. Ο συντονιστής ρωτάει:
Τι ήχους μπορεί να ακούσουμε;
Τι μυρωδιές μπορεί να υπάρχουν;
Ποια χρώματα σας φαίνονται πιο έντονα;
Τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια;
Η ομάδα απαντά: φωνές, καλάθια, πορτοκάλια, βήματα, μπαχαρικά, γέλια, ζεστός αέρας. Αυτές οι λέξεις μπορούν να συγκεντρωθούν σε μια κοινή αισθητηριακή περιγραφή. Κανείς δεν χρειάζεται να γνωρίζει την ημερομηνία, τον τόπο ή τα άτομα που φαίνονται στη φωτογραφία.
Πηγή:https://www.timeslips.org
Μελέτη περίπτωσης 2: Προγράμματα που βασίζονται σε μουσεία για άτομα τρίτης ηλικίας: χειρισμός αντικειμένων, δημιουργικές δραστηριότητες και κοινωνική σύνδεση |
Χώρα, πόλη: Ηνωμένο Βασίλειο, Λονδίνο και Κεντ |
Κάτοχος/οι πρακτικής άσκησης: College London, Canterbury Christ Church University και συνεργαζόμενα μουσεία,https://www.ucl.ac.uk/life-sciences/culture-nature-health-research-group/research-projects/museums-prescription |
Το πρόγραμμα «Museums on Prescription» υπήρξε μια ερευνιτική πρωτοβουλία που συνέδεσε άτομα τρίτης ηλικίας που διέτρεχαν κίνδυνο κοινωνικής απομόνωσης με τακτικά προγράμματα μουσείων και γκαλερί. Οι συμμετέχοντες παραπέμφθηκαν μέσω υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας, τοπικών αρχών και οργανώσεων του τρίτου τομέα, και συμμετείχαν σε εβδομαδιαίες πολιτιστικές δραστηριότητες αντί για κλινική θεραπεία.
Οι συναντήσεις συνδύαζαν συνήθως ποικίλες δράσεις, όπως:
● ξεναγήσεις σε γκαλερί.
● επαφή και εξερεύνηση αντικειμένων.
● μικρές, ζωντανές παρουσιάσεις από τους ανθρώπους του μουσείου
● δημιουργικά εργαστήρια εμπνευσμένα από τα εκθέματα
● ομαδική συζήτηση
● ευχάριστος χρόνος για κοινωνικοποίηση, με καφέ και ροφήματα
Το έργο έδειξε ότι τα άτομα τρίτης ηλικίας ωφελούνται περισσότερο όταν οι δραστηριότητες του μουσείου είναι φιλόξενες, ποικίλες και ευέλικτες. Τα άνετα καθίσματα, η σαφής επικοινωνία, τα διαλείμματα, η προσωπική επαφή και οι ευκαιρίες κοινωνικοποίησης θεωρήθηκαν εξίσου σημαντικά με το ίδιο το πολιτιστικό περιεχόμενο. Οι συντονιστές ενθαρρύνθηκαν να προσαρμόζουν τις δραστηριότητες στην ενέργεια, την αυτοπεποίθηση και τις πρακτικές ανάγκες της ομάδας.
Οι συμμετέχοντες ανέφεραν ισχυρότερη αίσθηση του ανήκειν, ανανεωμένο ενδιαφέρον για μάθηση, αυξημένη κοινωνική και δημιουργική δραστηριότητα, μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στην επίσκεψη σε μουσεία και συνέχιση της πολιτιστικής συμμετοχής μετά το πρόγραμμα. Το έργο κατέγραψε επίσης βελτιώσεις στην ψυχολογική ευεξία κατά τη διάρκεια των συναντήσεων στο μουσείο.
Τι μπορούν να μάθουν οι Πολιτιστικοί Πρεσβευτές:
Οι Ανώτεροι Πολιτιστικοί Πρεσβευτές μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα μουσειακά αντικείμενα ως αφετηρία για συζήτηση, να συνδυάσουν αισθητηριακές και δημιουργικές δραστηριότητες με την κοινωνική ανταλλαγή, να διατηρήσουν τις συναντήσεις διαχειρίσιμες, να προσφέρουν στους συμμετέχοντες επιλογές και να προσαρμόζουν τον ρυθμό όταν η ομάδα κουράζεται ή χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη.
Παράδειγμα:
Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στο μουσείο, ο Πολιτιστικός Πρεσβευτής επιλέγει ένα ασφαλές αντικείμενο προς αφή ή ένα αντίγραφο, όπως ένα παλιό εργαλείο κουζίνας, ένα δείγμα υφάσματος ή ένα αντικείμενο ταξιδιού.
Η ομάδα καλείται να:
● Κοιτάξτε προσεκτικά το αντικείμενο.
● Περιγράψτε το σχήμα, την υφή, το βάρος ή τον πιθανό ήχο του.
● Απαντήστε σε μία ανοιχτή ερώτηση, για παράδειγμα:
● «Σε τι είδους μέρος ή στιγμή θα μπορούσε να ανήκει αυτό το αντικείμενο;»
● Μοιραστείτε μία λέξη ή έναν σύντομο συσχετισμό.
● Δημιουργήστε ένα απλό ομαδικό αποτέλεσμα, όπως έναν τίτλο ή μια λίστα αισθητηριακών λέξεων.
Για παράδειγμα, μια παλιά βαλίτσα μπορεί να οδηγήσει στις λέξεις:
βαρύς, φθαρμένος, τρένο, αναμονή, δέρμα, ταξίδι, αντίο, περιπέτεια.
Η δραστηριότητα μπορεί να διαρκέσει 10-15 λεπτά και δεν απαιτεί εξειδικευμένες μουσειακές γνώσεις. Ο ρόλος του Πολιτιστικού Πρεσβευτή είναι να ενθαρρύνει την παρατήρηση, να αποδέχεται διαφορετικές απαντήσεις και να βοηθά την ομάδα να έρθει κοντά στο αντικείμενο με έναν χαλαρό και φυσικό τρόπο.
Πηγή: Museums on Prescription: Ένας οδηγός για την εργασία με άτομα τρίτης ηλικίας (2017). https://www.culturehealthandwellbeing.org.uk/sites/default/files/2019-08/mop-good-practice-guide.pdf
Μελέτη περίπτωσης 3: Το αισθητηριακό σακίδιο |
Χώρα, πόλη: Ηνωμένο Βασίλειο, Νταντί |
Κάτοχος/οι πρακτικής άσκησης: Μουσεία Πανεπιστημίου του Νταντί,https://www.dundee.ac.uk/feature/road-communities |
Τα Μουσεία του Πανεπιστημίου του Νταντί σχεδίασαν και δημιούργησαν ένα ειδικό αισθητηριακό σακίδιο, με στόχο να ταξιδέψουν μέρη των συλλογών τους μέσα σε οίκους φροντίδας και τοπικές δομές της κοινότητας. Η πρωτοβουλία αυτή γεννήθηκε για να κάνει τα μουσειακά αντικείμενα προσβάσιμα για ανθρώπους που δεν έχουν εύκολα τη δυνατότητα να επισκεφθούν οι ίδιοι τους εκθεσιακούς χώρους.
Το σακίδιο περιελάμβανε:
● προσαρμοσμένα αντικείμενα τρισδιάστατης εκτύπωσης (3D prints).
● δείγματα υφασμάτων και πέτρας.
● υφασμάτινους καμβάδες με υφή και πινέλα.
● αρώματα.
● αντίγραφα πινάκων.
● αντικείμενα αφής εμπνευσμένα από τις μουσειακές συλλογές.
Τα αντικείμενα επιλέχθηκαν για να ενθαρρύνουν την παρατήρηση, την αφή, τη συζήτηση, τη μνήμη και την αισθητηριακή συσχέτιση. Για παράδειγμα, ανάγλυφα ξύλινα αντίγραφα από φυτά και βότανα συνδυάστηκαν με αρώματα που ταξίδευαν τις αισθήσεις. Σε έναν οίκο φροντίδας, το παιχνίδι με τις μυρωδιές ξύπνησε όμορφες αναμνήσεις σε ένα ένοικο τρίτης ηλικίας που διατηρούσε έναν μεγάλο κήπο. Μέχρι τη στιγμή που δημοσιεύτηκε η μελέτη, η δράση αυτή είχε φτάσει σε περισσότερους από 100 ανθρώπους.
Τι μπορούν να μάθουν οι Πολιτιστικοί Πρεσβευτές:
Ένα χρήσιμο αισθητηριακό κιτ (βαλίτσα υλικών) δεν χρειάζεται να περιέχει ακριβά αντικείμενα. Αντίγραφα, υφές, εικόνες και αρώματα μπορούν να αντιπροσωπεύσουν τις μουσειακές συλλογές με ασφάλεια. Στους συμμετέχοντες πρέπει πάντα να δίνεται η ελευθερία να επιλέγουν αν θέλουν να αγγίξουν, να μυρίσουν, να μιλήσουν ή απλώς να ακούσουν. Τα υλικά πρέπει να είναι εύκολα στον χειρισμό, εύκολα στον καθαρισμό και να συνοδεύονται από σαφείς οδηγίες με μεγάλα γράμματα.
Παράδειγμα
Επιλέξτε ένα θέμα μουσείου, όπως φυτά, υφάσματα ή γλυπτική, και ετοιμάστε μια μικρή τσάντα με αισθητηριακές πληροφορίες που θα περιέχει:
● μία εικόνα από τη συλλογή.
● ένα δείγμα υφής.
● ένα ασφαλές αντικείμενο αφής ή αντίγραφο.
● μία κάρτα με ήπιο άρωμα.
● μία κάρτα ερωτήσεων με μεγάλα γράμματα.
Για μια βοτανική συλλογή, ο Πρεσβευτής θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μια εικόνα φυτού, ένα ξύλινο σχήμα φύλλου, ένα κομμάτι φλοιού με υφή και μια κάρτα με άρωμα λεβάντας. Η ομάδα θα μπορούσε να ερωτηθεί:
● Τι παρατηρείτε πρώτα;
● Ποια υφή συνδέεται περισσότερο με το φυτό;
● Ποια μυρωδιά μπορεί να ανήκει σε αυτό το μέρος;
● Ποια λέξη θα προσθέτατε στη λίστα αισθήσεων της ομάδας;
Δραστηριότητα 1: Ανακάλυψη Αντικειμένων με τις Πέντε Αισθήσεις |
Μαθησιακοί Στόχοι:Εξάσκηση στη χρήση των πέντε αισθήσεων ως σημείων πρόσβασης σε ένα μουσειακό αντικείμενο ή έργο τέχνης. |
Μαθησιακά Αποτελέσματα:Οι συμμετέχοντες μπορούν να περιγράψουν ένα αντικείμενο μέσω αισθητηριακών λέξεων και να διατυπώσουν μία ανοιχτή αισθητηριακή ερώτηση. |
Διάρκεια:35-45 λεπτά |
Τύπος (ατομικός ή ομαδικός):Ομαδική δραστηριότητα, 6-12 συμμετέχοντες. Μπορεί επίσης να γίνει σε ζευγάρια |
Απαιτούμενος εξοπλισμός και υλικά:Ένα ασφαλές αντικείμενο για αφή, ένα πιστό αντίγραφο, μια φωτογραφία ή μια εκτύπωση έργου τέχνης. κάρτες αφιερωμένες στις πέντε αισθήσεις (βλ. Παράρτημα 1).Μικρές αυτοκόλλητες σημειώσεις και στυλό (post-it) και στυλό. Κάρτες με ανοιχτές, φιλικές ερωτήσεις τυπωμένες σε μεγάλα, καθαρά γράμματα (βλ. Εικόνα 3). |
Βήμα προς βήμα περιγραφή: Στάδιο 1: Προετοιμασία ● Πριν από τη διεξαγωγή της δραστηριότητας, ο συντονιστής θα πρέπει να εξοικειωθεί με: ● Τις Ενότητες 4.1–4.3 σχετικά με τις πέντε αισθήσεις, την άμεση και έμμεση αισθητηριακή χρήση και την ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της Εικόνας 1. ● Τις Ενότητες 5.1–5.2 σχετικά με την επιλογή και την προετοιμασία αισθητηριακών ερεθισμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Εικόνας 2 ● Τις Ενότητες 6.1, 6.3 και 6.4 σχετικά με τις ανοιχτές αισθητηριακές ερωτήσεις και τον συντονισμό, συμπεριλαμβανομένων των Εικόνων 3 και 4 ● Την Ενότητα 7.2 σχετικά με τη δημιουργία μιας δραστηριότητας χωρίς φόβο αποτυχίας με κοινό αποτέλεσμα. Επιλέξτε ένα αντικείμενο ή μια εικόνα με ορατή υφή, χρώμα, φόρμα ή πολιτισμικές συνδέσεις. Βεβαιωθείτε ότι το αντικείμενο και τυχόν αισθητηριακά υλικά είναι ασφαλή και εγκεκριμένα από το μουσείο ή την γκαλερί. Προετοιμάστε ή εκτυπώστε τις κάρτες των πέντε αισθήσεων που παρέχονται στο Παράρτημα 1. Επίσης, προετοιμάστε αυτοκόλλητες σημειώσεις (post-it), στυλό και τις ερωτήσεις εκκίνησης ανοιχτού τύπου που παρουσιάζονται στην Εικόνα 3 σε μεγάλα γράμματα. Στάδιο 2: Υλοποίηση Βήμα 1: Καλωσορίστε την ομάδα και εξηγήστε ότι δεν υπάρχουν λάθος απαντήσεις. Οι συμμετέχοντες μπορούν να μιλήσουν, να γράψουν, να δείξουν μια κάρτα ή απλώς να ακούσουν. Βήμα 2: Προσκαλέστε τους συμμετέχοντες να κοιτάξουν σιωπηλά το αντικείμενο ή την εικόνα για ένα λεπτό. Βήμα 3: Τοποθετήστε τις κάρτες των πέντε αισθήσεων στο τραπέζι ή στο πάτωμα. Προσκαλέστε κάθε συμμετέχοντα να επιλέξει ή να δείξει μία κάρτα και, αν το επιθυμεί, να μοιραστεί μία αισθητηριακή λέξη που συνδέεται με το αντικείμενο ή την εικόνα. Βήμα 4: Γράψτε τις λέξεις σε αυτοκόλλητες σημειώσεις (post-it) και τοποθετήστε τις γύρω από το αντικείμενο ή την εικόνα. Ρωτήστε: «Ποια λέξη μάς βοηθά να αισθανθούμε αυτό το αντικείμενο με έναν νέο τρόπο;» Βήμα 5: Σε ζευγάρια, προσκαλέστε τους συμμετέχοντες να χρησιμοποιήσουν μία από τις συγκεντρωμένες αισθητηριακές λέξεις για να δημιουργήσουν μια ανοιχτή αισθητηριακή ερώτηση σχετικά με το αντικείμενο. Εάν χρειαστεί, μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις φράσεις εκκίνησης ερωτήσεων που παρουσιάζονται στην Εικόνα 3. Προσκαλέστε δύο ή τρία ζευγάρια να μοιραστούν τις ερωτήσεις τους. Βήμα 6: Δημιουργήστε έναν σύντομο ομαδικό τίτλο για το αντικείμενο χρησιμοποιώντας τις λέξεις των συμμετεχόντων. Στάδιο 3: Συλλογή σχολίων Ρωτήστε τους συμμετέχοντες: «Ποια αίσθηση σάς βοήθησε να συνδεθείτε πιο εύκολα;» και «Ήταν κάποια ερώτηση δύσκολη ή άβολη;» |
Συμβουλές και προσαρμογές: Εάν οι συμμετέχοντες είναι ντροπαλοί, προσκαλέστε τους να δείξουν μια κάρτα αντί να μιλήσουν. Εάν η αφή δεν είναι δυνατή, χρησιμοποιήστε φανταστική αφή ή δείγματα υλικών εγκεκριμένα από το μουσείο. |
Παράρτημα νο. 2: Παράδειγμα ηχητικών καρτών
Πηγή: Δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Δραστηριότητα 2: Η μουσική επένδυση ενός έργου τέχνης |
Μαθησιακοί Στόχοι:Να διερευνηθεί πώς ο ήχος και η σιωπή μπορούν να υποστηρίξουν την προσοχή, τη φαντασία και τη συμμετοχή σε ομάδες. |
Μαθησιακά Αποτελέσματα:Οι συμμετέχοντες μπορούν να δημιουργήσουν έναν απλό ηχητικό χάρτη ή μια λίστα ήχων που σκέφτηκαν με τη φαντασία τους που συνδέονται με ένα έργο τέχνης ή έναν χώρο. |
Διάρκεια:30-40 λεπτά |
Τύπος (ατομικό ή ομαδικό):Ομαδική δραστηριότητα, 5-15 συμμετέχοντες. |
Απαιτούμενος εξοπλισμός και υλικά:ένα έργο τέχνης, χώρος γκαλερί ή φωτογραφία, χαρτί, στυλό, κάρτες ήχου με μεγάλη εκτύπωση για προαιρετική υποστήριξη συμμετεχόντων (βλ. Παράρτημα 2). |
Βήμα προς βήμα περιγραφή: Στάδιο 1: Προετοιμασία Πριν από τη διεξαγωγή της δραστηριότητας, ο/η συντονιστής/τρια θα πρέπει να εξοικειωθεί με: ● Ενότητες 4.1–4.3 σχετικά με τον ήχο ως αισθητηριακό σημείο πρόσβασης, την άμεση και αισθητηριακή χρήση της φαντασίας και την αισθητηριακή άνεση, συμπεριλαμβανομένης της Εικόνας 1. ● Ενότητες 5.1–5.2 σχετικά με τις ανοικτές αισθητηριακές ερωτήσεις και τον συντονισμό, συμπεριλαμβανομένων των Εικόνων 3 και 4. ● Ενότητες 6.1, 6.3 και 6.4 σχετικά με αισθητηριακές δραστηριότητες χωρίς φόβο αποτυχίας και τη δημιουργία του ηχητικού περιβάλλοντος ενός πίνακα. ● Ενότητα 7.2 σχετικά με την προσαρμογή δραστηριοτήτων για συμμετέχοντες με δυσκολίες ακοής. Επιλέξτε ένα έργο τέχνης, μια φωτογραφία ή έναν πολιτιστικό χώρο στα οποία οι συμμετέχοντες μπορούν να δημιουργήσουν ήχους με τη φαντασία τους. Εάν είναι δυνατόν, επιλέξτε μια ήσυχη τοποθεσία όπου οι συμμετέχοντες μπορούν να συγκεντρωθούν άνετα. Αποφασίστε εάν το κοινό αποτέλεσμα θα είναι: ● μια λίστα ήχων οργανωμένη σε κατηγορίες, όπως ανθρώπινοι, φύσης, αντικειμένων, μουσικής και σιωπής ή ● ένας ζωντανός ηχητικός χάρτης, οργανωμένος με βάση την απόσταση: τι ακούγεται πολύ κοντά μας, τι βρίσκεται σε μέση απόσταση, τι έρχεται από μακριά και τι απλώνεται γύρω από τα πάντα. Προετοιμάστε ή εκτυπώστε τις κάρτες ήχων σε μεγάλα γράμματα που παρέχονται στο Παράρτημα 2. Επίσης, προετοιμάστε χαρτί και στυλό για την καταγραφή του ηχητικού χάρτη ή της λίστας της ομάδας. Στάδιο 2: Υλοποίηση ● Βήμα 1:Εξηγήστε ότι δεν υπάρχουν σωστές απαντήσεις και ότι οι συμμετέχοντες μπορούν να μιλήσουν, να δείξουν μια κάρτα ήχου, να κάνουν μια χειρονομία ή απλώς να ακούσουν. Προσκαλέστε την ομάδα να παρατηρήσει το έργο τέχνης σιωπηλά για περίπου ένα λεπτό. ● Βήμα 2:Ρωτήστε: «Αν αυτή η σκηνή είχε ήχο, τι μπορεί να ακούγαμε;» Προσφέρετε τις κάρτες ήχων σε όσους συμμετέχοντες θα ήθελαν επιπλέον υποστήριξη. ● Βήμα 3:Καταγράψτε όλες τις απόψεις με ορατό τρόπο, χωρίς να τις κρίνετε, να τις κατατάξετε ή να τις διορθώσετε. ● Βήμα 4:Προσκαλέστε την ομάδα να τακτοποιήσει τους προτεινόμενους ήχους στη μορφή της επιλεγμένης λίστας ήχου ή του ηχητικού χάρτη. Για παράδειγμα, οι ήχοι μπορούν να ομαδοποιηθούν ανά τύπο ή ανάλογα με το πόσο κοντά ή μακριά φανταζόμαστε ότι βρίσκονται ● Βήμα 5:Προσκαλέστε τους συμμετέχοντες να επιλέξουν έναν ήχο ή έναν συνδυασμό ήχων που αντιπροσωπεύει την ατμόσφαιρα του έργου τέχνης. Εάν είναι σκόπιμο, δώστε στον ολοκληρωμένο ηχητικό χάρτη ή στη λίστα έναν ομαδικό τίτλο. ● Βήμα 6:Αφού απαντήσουν οι συμμετέχοντες, προσθέστε μία σύντομη πραγματική λεπτομέρεια για το έργο τέχνης, εάν είναι διαθέσιμη. Στάδιο 3: Συλλογή σχολίων Ρωτήστε τους συμμετέχοντες: «Ποια αίσθηση νιώσατε ότι σας βοήθησε να έρθετε πιο κοντά στο αντικείμενο;» και «Ήταν κάποια ερώτηση δύσκολη ή άβολη;» |
Συμβουλές και προσαρμογές:Για συμμετέχοντες με δυσκολίες ακοής, χρησιμοποιήστε τυπωμένες λέξεις ήχων και οπτικά σύμβολα ήχων. Μειώστε τον θόρυβο του περιβάλλοντος και κοιτάξτε την ομάδα όταν μιλάτε. Εάν χρησιμοποιείται ηχογραφημένος ήχος, διατηρήστε τον σε άνετη ένταση και ελέγξτε τη συγκατάθεση των συμμετεχόντων εκ των προτέρων. |
Παράρτημα νο. 2: Παράδειγμα καρτών ήχου
Πηγή: Δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Δραστηριότητα 3: Η Αίσθηση της Υφής μέσα από τη Φαντασία, χωρίς το Άγγιγμα του Πρωτότυπου |
Μαθησιακοί Στόχοι: Η εξερεύνηση των υλικών γίνεται με τη δύναμη της φαντασίας, στις περιπτώσεις που η φυσική επαφή δεν είναι εφικτή. |
Μαθησιακά Αποτελέσματα:Οι συμμετέχοντες μπορούν να χρησιμοποιήσουν οπτικές λεπτομέρειες και δείγματα υλικών για να περιγράψουν τις υφές μέσα από τη φαντασία με σεβασμό και ασφάλεια. |
Διάρκεια:40 λεπτά |
Τύπος (ατομικός ή ομαδικός):Δραστηριότητα σε μικρές ομάδες, 4-10 συμμετέχοντες. |
Απαιτούμενος εξοπλισμός και υλικά:Ένα έργο τέχνης, μουσειακό αντικείμενο ή εικόνα υψηλής ανάλυσης εγκεκριμένα και καθαρά δείγματα υφής, όπως ύφασμα, ξύλο, λείο πέτρωμα, χαρτί, μέταλλο ή μαλλί, ένα καθαρό πανί ή δίσκος, μαντηλάκια χεριών εάν χρειάζεται, ένα μεγάλο φύλλο χαρτιού, μαρκαδόρος, αυτοκόλλητα. |
Βήμα προς βήμα περιγραφή: Στάδιο 1: Προετοιμασία Πριν από τη διεξαγωγή της δραστηριότητας, ο συντονιστής θα πρέπει να εξοικειωθεί με: ● Τις Ενότητες 4.1–4.3 σχετικά με την αφή ως αισθητηριακό σημείο πρόσβασης, την άμεση και νοερή αισθητηριακή χρήση και την ασφάλεια και άνεση, συμπεριλαμβανομένης της Εικόνας 1 ● Τις Ενότητες 5.1–5.3 σχετικά με την επιλογή και την προετοιμασία ασφαλών αισθητηριακών ερεθισμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Εικόνας 2 ● Τις Ενότητες 6.1 και 6.3 σχετικά με τις ανοιχτές αισθητηριακές ερωτήσεις και την αποδοχή των απαντήσεων των συμμετεχόντων ● Την Ενότητα 7.2 σχετικά με την ευέλικτη συμμετοχή και τη δημιουργία ενός απλού κοινού αποτελέσματος ● Την Ενότητα 8.2 σχετικά με την προσαρμογή δραστηριοτήτων για διαφορετικές αισθητηριακές ανάγκες και ανάγκες προσβασιμότητας. Συμβουλευτείτε το προσωπικό του μουσείου ή της γκαλερί σχετικά με τα υλικά χειρισμού που μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Επιλέξτε ένα έργο τέχνης, αντικείμενο ή εικόνα με καθαρά ορατές ποιότητες επιφάνειας. Συνεννοηθείτε με το προσωπικό του μουσείου για το ποια υλικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Διαλέξτε ένα έργο ή μια εικόνα με καθαρές, ορατές ποιότητες στην επιφάνειά της. Προετοιμάστε εγκεκριμένα δείγματα υφής που σχετίζονται με τα υλικά ή τις ποιότητες επιφάνειας που είναι ορατές στο έργο τέχνης ή το αντικείμενο. Δεν χρειάζεται να αναπαράγουν ακριβώς το αρχικό υλικό. Τα παραδείγματα που παρέχονται στο Παράρτημα 3 μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως καθοδήγηση. Βεβαιωθείτε ότι όλα τα δείγματα είναι καθαρά, χωρίς αιχμηρές άκρες και άνετα στον χειρισμό. Λάβετε υπόψη αλλεργίες, αισθητηριακές ευαισθησίες και απαιτήσεις υγιεινής. Προετοιμάστε έναν εναλλακτικό τρόπο συμμετοχής για όποιον δεν επιθυμεί να αγγίξει τα δείγματα. Στάδιο 2: Υλοποίηση Βήμα 1:Εξηγήστε ότι το πρωτότυπο έργο τέχνης ή μουσειακό αντικείμενο προστατεύεται και δεν θα αγγιχτεί. Μόνο τα εγκεκριμένα δείγματα υλικών μπορούν να χειριστούν. Δώστε έμφαση στο ότι το άγγιγμα των δειγμάτων είναι προαιρετικό και ότι δεν υπάρχουν σωστές απαντήσεις. Βήμα 2:Πριν παρουσιάσετε τα δείγματα, προσκαλέστε τους συμμετέχοντες να παρατηρήσουν ορατές λεπτομέρειες επιφάνειας. Ζητήστε τους να εξετάσουν ποιότητες όπως λείο, τραχύ, γυαλιστερό, ματ, ραγισμένο, ομοιόμορφο, ανώμαλο, σκληρό ή μαλακό. Βήμα 3:Προσφέρετε τα δείγματα ένα-ένα σε όσους θέλουν να τα πιάσουν. Ρωτήστε: «Ποιο από αυτά τα δείγματα μοιάζει ή φέρνει πιο κοντά στην υφή που σκεφτόμαστε;» Οι συμμετέχοντες που προτιμούν να μην αγγίζουν μπορούν να κοιτάξουν τα δείγματα, να δείξουν ένα ή να περιγράψουν μια φανταστική υφή. Βήμα 4:Προσκαλέστε τους συμμετέχοντες να συνδέσουν μία λέξη υφής με μία ορατή λεπτομέρεια στο έργο τέχνης ή το αντικείμενο. Καταγράψτε τις λέξεις τους σε ένα μεγάλο φύλλο χαρτιού για να δημιουργήσετε μια κοινή λίστα «λεξιλογίου υφής». Βήμα 5:Κλείστε ρωτώντας: «Πώς άλλαξε ο τρόπος που κοιτάμε το έργο, τώρα που φανταστήκαμε την υφή του;» Στάδιο 3: Συλλογή σχολίων Προσκαλέστε τους συμμετέχοντες να τοποθετήσουν ένα αυτοκόλλητο δίπλα στη λέξη υφής που θεώρησαν πιο χρήσιμη ή ενδιαφέρουσα. Οι συμμετέχοντες μπορούν να δείξουν μια λέξη αν προτιμούν να μη χρησιμοποιήσουν αυτοκόλλητο. |
Συμβουλές και προσαρμογές: Ποτέ μην απαιτείτε από τους συμμετέχοντες να αγγίξουν ένα υλικό. Για συμμετέχοντες με χαμηλή όραση, παρέχετε μια σαφή λεκτική περιγραφή και προσφέρετε εγκεκριμένα δείγματα αφής. Για συμμετέχοντες με αισθητηριακές ευαισθησίες στην αφή, επιτρέψτε την οπτική παρατήρηση, την υπόδειξη με το δάχτυλο ή τη λεκτική συμμετοχή. Ελέγξτε τις αλλεργίες, τις απαιτήσεις υγιεινής και την κατάσταση κάθε δείγματος πριν από τη χρήση. |
Παράρτημα αρ. 3.: Παραδείγματα ασφαλών υφών
Πηγή: Δημιουργήθηκε από την VšĮ Edukaciniai projektai με τη βοήθεια ενός εργαλείου δημιουργίας εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη για το έργο MUGArtS.
Δραστηριότητα 4: Σχεδιασμός ενός Αισθητηριακού Ερεθίσματος Ανοιχτού Τύπου |
Σκοπός: Για τους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές να εξασκηθούν στη δημιουργία μιας απλής ανοιχτής ερώτησης που βοηθά τους ανθρώπους να εξερευνήσουν ένα έργο τέχνης μέσω των αισθήσεων. |
Μαθησιακοί Στόχοι:Να εξασκηθούν στην μετατροπή μιας αισθητηριακής ιδέας σε μια σαφή, ανοιχτή ερώτηση με πολλές πιθανές απαντήσεις. |
Μαθησιακά Αποτελέσματα:Κάθε ζευγάρι ή μικρή ομάδα δημιουργεί και δοκιμάζει μία έτοιμη προς χρήση κάρτα ανοιχτής αισθητηριακής ερώτησης. |
Διάρκεια:30–40 λεπτά |
Τύπος (ατομικός ή ομαδικός):Ζευγάρια ή μικρές ομάδες, 6-16 συμμετέχοντες. |
Απαιτούμενος εξοπλισμός και υλικά:Μια επιλογή από εικόνες έργων τέχνης ή μουσειακών αντικειμένων, με τουλάχιστον μία εικόνα για κάθε ζευγάρι ή μικρή ομάδα, κάρτες πέντε αισθήσεων (βλ. Παράρτημα 1), κενές κάρτες ερωτήσεων, στυλό, παραδείγματα ερωτήσεων με μεγάλα γράμματα ή φράσεις εκκίνησης ερωτήσεων (βλ. Εικόνα 3), μια λίστα ελέγχου (checklist) για την αξιολόγηση των ερωτήσεων. |
Βήμα προς βήμα περιγραφή: Στάδιο 1: Προετοιμασία Πριν από τη διεξαγωγή της δραστηριότητας, ο συντονιστής θα πρέπει να εξοικειωθεί με: ● Τις Ενότητες 4.1–4.2 σχετικά με τις πέντε αισθήσεις και την άμεση και νοερή αισθητηριακή χρήση, συμπεριλαμβανομένης της Εικόνας 1 ● Τις Ενότητες 5.1–5.3 σχετικά με την επιλογή και την προετοιμασία αισθητηριακών ερεθισμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Εικόνας 2 ● Τις Ενότητες 6.1–6.4 σχετικά με τις ανοιχτές αισθητηριακές ερωτήσεις, τις φράσεις εκκίνησης, την αποδοχή απαντήσεων και την εμψύχωση, συμπεριλαμβανομένων των Εικόνων 3 και 4 ● Τις Ενότητες 7.1 και 7.4 σχετικά με τις αρχές που εμπνέονται από το TimeSlips και τη συμμετοχή χωρίς φόβο αποτυχίας, συμπεριλαμβανομένης της Εικόνας 5. Προετοιμάστε μία λίστα ελέγχου (checklist) αναθεώρησης ερωτήσεων με μεγάλα γράμματα για κάθε ζευγάρι ή μικρή ομάδα, χρησιμοποιώντας τις ερωτήσεις αξιολόγησης που παρέχονται στο Βήμα 3. Προετοιμάστε μια επιλογή από εικόνες έργων τέχνης ή μουσειακών αντικειμένων και βεβαιωθείτε ότι κάθε ζευγάρι ή μικρή ομάδα μπορεί να επιλέξει μία. Προετοιμάστε τις κάρτες των πέντε αισθήσεων που παρέχονται στο Παράρτημα 1, κενές κάρτες ερωτήσεων, στυλό και τις φράσεις εκκίνησης ερωτήσεων που παρουσιάζονται στην Εικόνα 3. Δείξτε μία εικόνα παράδειγμα και εξηγήστε ότι μια κλειστή ερώτηση συνήθως έχει μία σωστή απάντηση: «Είναι αυτό το αντικείμενο φτιαγμένο από ξύλο;» Μια ανοιχτή αισθητηριακή ερώτηση επιτρέπει πολλές πιθανές απαντήσεις: «Τι υφή φαντάζεστε ότι έχει αυτό το αντικείμενο;» Εξηγήστε ότι οι συμμετέχοντες δεν αναμένεται να γνωρίζουν γεγονότα για το έργο τέχνης ή το αντικείμενο. Προσκαλούνται να παρατηρήσουν, να φανταστούν και να απαντήσουν. Δώστε έμφαση στο ότι μια καλή αισθητηριακή ερώτηση πρέπει να είναι απλή, συνδεδεμένη με το επιλεγμένο έργο τέχνης ή αντικείμενο, ανοιχτή σε διαφορετικές απαντήσεις και σεβαστή προς τα προσωπικά όρια. Στάδιο 2: Υλοποίηση Βήμα 1:Κάθε ζευγάρι ή μικρή ομάδα επιλέγει ένα έργο τέχνης ή μια εικόνα μουσειακού αντικειμένου και ένα σημείο αισθητηριακής πρόσβασης: όραση, ακοή, αφή, όσφρηση ή σύνδεση σχετική με τη γεύση. Βήμα 2:Οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούν μία από τις ακόλουθες φράσεις εκκίνησης προκειμένου να δημιουργήσουν μια ανοιχτή αισθητηριακή ερώτηση: ● Τι ήχος θα μπορούσε να…; ● Τι υφή μπορεί να…; ● Τι μυρωδιά θα μπορούσε να ανήκει σε…; ● Τι χρώμα δίνει την αίσθηση του…; ● Ποια γεύση ή τροφή θα μπορούσε να μας θυμίσει αυτό; Γράφουν μία ολοκληρωμένη ερώτηση σε μια κενή κάρτα. Για παράδειγμα: «Τι ήχο θα μπορούσε να κάνει αυτό το γλυπτό αν κινούνταν;» Βήμα 3:Κάθε ζευγάρι ή μικρή ομάδα ανταλλάσσει την κάρτα ερώτησής του με άλλο ζευγάρι ή ομάδα. Η μία ομάδα κάνει την ερώτηση και η άλλη απαντά ελεύθερα. Οι συμμετέχοντες μπορούν να απαντήσουν προφορικά, να γράψουν, να δείξουν ή να επιλέξουν να μην απαντήσουν. Μαζί, επανεξετάζουν τις ερωτήσεις: ● Είναι εύκολο να γίνει κατανοητή; ● Είναι συνδεδεμένη με το έργο τέχνης ή το αντικείμενο; ● Θα μπορούσε να έχει πολλές διαφορετικές απαντήσεις; ● Ενθαρρύνει την αισθητηριακή παρατήρηση ή τη φαντασία; ● Αποφεύγει τον έλεγχο πραγματικών γνώσεων; Σέβεται τα προσωπικά όρια; Επιστρέψτε κάθε κάρτα ερώτησης στους δημιουργούς της. Μπορούν να αναθεωρήσουν τη διατύπωση με βάση τις απαντήσεις και τη λίστα ελέγχου. Βήμα 4: Παρουσιάστε τις συμπληρωμένες κάρτες ως ένα μικρό Σετ Αισθητηριακών Ερωτήσεων των Πολιτιστικών Πρεσβευτών. Στάδιο 3: Συλλογή σχολίων Ρωτήστε τους συμμετέχοντες: ● Ποια ερώτηση σας φάνηκε πιο δελεαστική ή πιο εύκολη στην απάντηση; ● Ποια ερώτηση σας βοήθησε να παρατηρήσετε κάτι καινούργιο; ● Ποια ερώτηση θα χρησιμοποιούσατε κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης σε μουσείο; Οι συμμετέχοντες μπορούν να απαντήσουν προφορικά, να υποδείξουν μια κάρτα με ερωτήσεις ή να γράψουν μια σύντομη απάντηση. |
Συμβουλές και προσαρμογές: Αποφύγετε ερωτήσεις που ζητούν άμεσα προσωπικές αναμνήσεις ή εξομολογήσεις. Χρησιμοποιήστε ήπιες προσκλήσεις όπως «Τι μπορεί να…;» ή «Τι θα μπορούσε να…;» αντί για «Πείτε μας για το παρελθόν σας». Βεβαιωθείτε ότι οι συμμετέχοντες μπορούν να απαντήσουν με διαφορετικούς τρόπους ή να επιλέξουν να μην απαντήσουν. Οι προτάσεις για την έναρξη της συζήτησης παρουσιάζονται σε μεγάλα γράμματα ή συνοδεύονται από τις κάρτες αισθήσεων του Παραρτήματος 1. |
αισθητηριακή εμπλοκή βοηθά τα μουσεία και τις γκαλερί να γνούν πιο ενεργοί, προσωπικοί και φιλόξενοι χώροι μάθησης για άτομα τρίτης ηλικίας. Χρησιμοποιώντας αισθήσεις όπως την όραση, την ακοή, την αφή, την όσφρηση και τη γεύση, οι Πολιτιστικοί Πρεσβευτές μπορούν να υποστηρίξουν τη συμμετοχή χωρίς να μετατρέψουν την επίσκεψη σε διαγώνισμα γνώσεων τέχνης. Απλά αισθητηριακά ερεθίσματα βοηθούν τους ανθρώπους να παρατηρούν περισσότερα, να απαντούν με διαφορετικούς τρόπους και να αισθάνονται ότι η άποψή τους έχει σημασία.
Οι αρχές που εμπνέονται από το TimeSlips ενισχύουν αυτή την προσέγγιση υπενθυμίζοντας στους συντονιστές να χρησιμοποιούν ερεθίσματα ανοικτού τύπου, να αποδέχονται διαφορετικές απαντήσεις και να δημιουργούν συμμετοχή χωρίς φόβο αποτυχίας. Για τους Πολιτιστικούς Πρεσβευτές, αυτό είναι ιδιαίτερα πολύτιμο: ο ρόλος τους είναι να χτίζουν γέφυρες ανάμεσα στους ανθρώπους, τα έργα τέχνης, τα αντικείμενα και τους πολιτιστικούς χώρους.
Βασικά σημεία μάθησης
• Η αισθητηριακή επαφή μεταμορφώνει τη μουσειακή επίσκεψη από μια απλή, παθητική στάση σε μια ζωντανή, ενεργή εμπειρία.
• Οι πέντε αισθήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα, έμμεσα ή νοερά, ανάλογα με την ασφάλεια και το πλαίσιο.
• Τα καλά αισθητηριακά ερεθίσματα χαρακτηρίζονται από απλότητα, σεβασμό, ασφάλεια και άμεση σύνδεση με το πολιτιστικό αντικείμενο ή χώρο.
• Οι ερωτήσεις ανοικτού τύπου ενθαρρύνουν τη συμμετοχή επειδή δεν απαιτούν μία σωστή απάντηση.
• Οι αρχές που εμπνέονται από το TimeSlips υποστηρίζουν τη φαντασία, την αποδοχή και τη συμμετοχή χωρίς το φόβο της αποτυχίας στις δραστηριότητες αισθητηριακής εμπλοκής.
• Οι Πολιτιστικοί Πρεσβευτές Τρίτης Ηλικίας μπορούν να σχεδιάσουν σύντομες, προσαρμόσιμες δραστηριότητες που βοηθούν τους συνομηλίκους τους να αισθάνονται αυτοπεποίθηση και συμπερίληψη.
Όρος | Απλοποιημένη εξήγηση |
Πολιτιστικός Πρεσβευτής | Ένας εκπαιδευόμενος τρίτης ηλικίας ή ενήλικας που συμβάλλει στην ενθάρρυνση της συμμετοχής, της αλληλοϋποστήριξης και της πολιτιστικής εμπλοκής σε μουσεία, γκαλερί ή πολιτιστικούς χώρους. |
Αισθητηριακή εμπλοκή | Μάθηση μέσα από τις αισθήσεις: συνδέσεις σχετικές με την όραση, την ακοή, την αφή, την όσφρηση και τη γεύση. |
Δραστηριότητα βασισμένη στις πέντε αισθήσεις | Μια σύντομη δραστηριότητα που χρησιμοποιεί μία ή περισσότερες αισθήσεις για να βοηθήσει τους ανθρώπους να συνδεθούν με ένα έργο τέχνης, ένα αντικείμενο ή έναν χώρο. |
Σημείο αισθητηριακής πρόσβασης | Μια απλή αισθητηριακή διαδρομή προς την πολιτιστική εμπλοκή, όπως το χρώμα, ο ήχος, η υφή ή η μυρωδιά. |
Αισθητηριακό ερέθισμα | Μια ερώτηση, ένα αντικείμενο, ένα υλικό, ένας ήχος ή μια εικόνα που προσκαλεί στην αισθητηριακή παρατήρηση. |
Ερώτηση ανοικτού τύπου | Μια ερώτηση που επιτρέπει πολλές πιθανές απαντήσεις και δεν εξετάζει πραγματικές γνώσεις. |
Συμμετοχή χωρίς φόβο αποτυχίας | Ένας τρόπος συμμετοχής όπου δεν υπάρχουν λάθος απαντήσεις και καμία πίεση για απόδοση. |
Δραστηριότητες TimeSlips | Δραστηριότητες δημιουργικής εμπλοκής που αναπτύχθηκαν από το TimeSlips και χρησιμοποιούν ανοιχτά ερεθίσματα, φαντασία και ιδέες και σκέψεις των συμμετεχόντων αντί να ελέγχουν τη μνήμη ή τις πραγματικές γνώσεις. Χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα για την υποστήριξη της ουσιαστικής συμμετοχής μεταξύ ατόμων τρίτης ηλικίας, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που ζουν με άνοια. |
Εμπνευσμένο από το TimeSlips | Χρήση επιλεγμένων αρχών που συνδέονται με το TimeSlips, όπως η φαντασία, τα ανοικτά ερεθίσματα και η αποδοχή. Δεν σημαίνει επίσημη πιστοποίηση TimeSlips. |
Αντικείμενο Χειρισμού | Το αυθεντικό αντικείμενο, το αντίγραφο ή το δείγμα που επιτρέπεται να αγγίξουμε με ασφάλεια και φροντίδα. |
Αντίγραφο | Το πιστό ομοίωμα ενός αντικειμένου για εκπαιδευτική χρήση, όταν το πρωτότυπο φυλάσσεται προστατευμένο. |
Δείγμα υλικού | Ένα μικρό κομμάτι από ύφασμα, ξύλο, χαρτί, μέταλλο ή άλλο υλικό που χρησιμοποιείται για την ασφαλή εξερεύνηση της υφής. |
Προσωπική σύνδεση | Μια σκέψη, ένα συναίσθημα ή μια σύνδεση που κάνει ένα άτομο από τη δική του εμπειρία. |
Απάντηση βασισμένη στη φαντασίας | Μια δημιουργική απάντηση που βασίζεται στη φαντασία και όχι σε πραγματικές γνώσεις. |
Συντονισμός | Υποστήριξη μιας ομαδικής δραστηριότητας με το να προσκαλεί κανείς σε συμμετοχή, να ακούει και να καθοδηγεί τη διαδικασία. |
Προσαρμογή | Αλλαγή μιας δραστηριότητας ώστε να ταιριάζει στις ανάγκες, την άνεση, την αυτοπεποίθηση ή τις ικανότητες των συμμετεχόντων. |
Crawford, A. (2022).Στο Δρόμο προς τις Κοινότητες Πανεπιστήμιο του Νταντί.
https://www.dundee.ac.uk/feature/road-communitiesD’Andrea, F., Dening, T., & Tischler, V. (2022). Χειρισμός αντικειμένων για άτομα με άνοια: Μια ανασκόπηση πεδίου εφαρμογής και η ανάπτυξη καθοδήγησης παρέμβασης.Καινοτομία στη Γήρανση, 6(5), igac043.
https://doi.org/10.1093/geroni/igac043Μουσεία, Γκαλερί, Σκωτία. (2023).Δημιουργία ενός αισθητηριακού σακιδίου πλάτης στα Μουσεία του Πανεπιστημίου του Νταντί.
https://www.museumsgalleriesscotland.org.uk/sector-story/creating-a-sensory-backpack-at-university-of-dundee-museums/Thomson, L. J., Lockyer, B., Camic, P. M., & Chatterjee, H. J. (2018). Επιδράσεις μιας παρέμβασης κοινωνικής συνταγογράφησης με βάση το μουσείο σε ποσοτικές μετρήσεις ψυχολογικής ευεξίας σε άτομα τρίτης ηλικίας.Προοπτικές στη Δημόσια Υγεία, 138(1), 28–38. https://doi.org/10.1177/1757913917737563
Δημιουργική Αφήγηση TimeSlips. (2019).Το πρόγραμμα αφήγησης ιστοριών TimeSlips εγκαινιάζει μια δημιουργική επανάσταση στη φροντίδα για άτομα που ζουν με άνοια.
https://www.timeslips.org/news-post/timeslips-storytelling-program-launches-a-creative-care-revolution-for-people-living-with-dementia/Δημιουργική Αφήγηση TimeSlips. (2021).Αρραβωνιαστείτε! Σας παρουσιάζουμε τα πάρτι αρραβώνων του TimeSlips.
https://www.timeslips.org/get-engaged-introducing-the-timeslips-engagement-parties/Todd, C., Camic, P. M., Lockyer, B., Thomson, L. J. M., & Chatterjee, H. J. (2017). Προγράμματα που βασίζονται σε μουσεία για κοινωνικά απομονωμένα άτομα τρίτης ηλικίας: Κατανόωντας τι λειτουργεί.Υγεία & Τόπος, 48, 47–55.
https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2017.08.005Ουκάρ, Ε. (2015).Πολυαισθητηριακό Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης (Met): Άγγιγμα, όσφρηση και ακοή της τέχνης. Το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. https://www.metmuseum.org/perspectives/multisensory-met
Veall, D., κ.ά. (2017).Μουσεία με ιατρική συνταγή: Ένας οδηγός για την εργασία με άτομα τρίτης ηλικίας.
https://www.culturehealthandwellbeing.org.uk/sites/default/files/2019-08/mop-good-practice-guide.pdf
Δημιουργική Αφήγηση TimeSlips.Επίσημος ιστότοπος και πόροι δημιουργικής εμπλοκής.
https://www.timeslips.orgΜουσείο-Επιμ.Η εμπλοκή των αισθήσεων έχει νόημα.
https://www.museum-ed.org/involving-the-senses-makes-sense/Τα μουσεία θα πρέπει να ενεργοποιούν πολλαπλές αισθήσεις, όχι μόνο το μάτι[Βίντεο]. YouTube.
https://www.youtube.com/watch?v=m1-r7CR6FsIΠαιδιά σε Μουσεία.Υποδοχή οικογενειών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και αναπηρίες.
https://kidsinmuseums.org.uk/resources/welcoming-special-needs-families/